Η Βάνα Μπάρμπα και η Αόρατη Πίεση να Είσαι Πάντα Επίκαιρη

Τη δεκαετία του '80, η Βάνα Μπάρμπα εμφανίστηκε στον ελληνικό κινηματογράφο σαν κάτι που δεν είχε ξαναϋπάρξει. Όχι απλώς μια ωραία γυναίκα — αυτό υπήρχε και πριν. Αλλά μια παρουσία που έδειχνε να ξέρει κάτι που οι άλλοι δεν ήξεραν, ή τουλάχιστον να το υποπτεύεται. Στο «Άγριες Νύχτες» του 1982, στον «Αλαλούμ» του 1984, σε μια σειρά από ταινίες που σήμερα φαίνονται αδιάφορα χαρακτηριστικά της εποχής τους, η Μπάρμπα κατάφερε κάτι παράξενο: να μείνει στο μυαλό των θεατών ακόμα και όταν οι ταινίες ξεχάστηκαν.
Αυτό είναι το παράδοξο της καριέρας της. Δεν έγινε η μεγάλη σταρ του θεάτρου, ούτε η ηθοποιός που θαυμάζουν οι κριτικοί στα φεστιβάλ. Έγινε κάτι πιο ασταθές και πιο ενδιαφέρον: ένα είδος δημόσιου προσώπου που η ελληνική κοινωνία φαίνεται να χρειάζεται, ακόμα κι αν δεν ξέρει ακριβώς γιατί.
Η Μπάρμπα γεννήθηκε το 1964 στη Μόρφου της Κύπρου. Ήρθε στην Αθήνα νέα, βρέθηκε στον κινηματογράφο σχεδόν τυχαία, και για κάποια χρόνια ήταν παντού. Μετά, όπως συμβαίνει σε αυτόν τον τόπο με τα περισσότερα πράγματα που αποκτούν στιγμιαία λάμψη, η συχνότητα των εμφανίσεών της μειώθηκε. Αλλά εδώ είναι το ενδιαφέρον: δεν εξαφανίστηκε ποτέ πραγματικά. Και κάθε φορά που επέστρεφε — σε μια εκπομπή, σε μια συνέντευξη, σε μια φωτογράφιση — ήταν σαν να είχε μείνει εκεί περιμένοντας.
Αυτή η εμμονή της ελληνικής show business να μην αφήνει ποτέ πραγματικά να φύγει κάποια πρόσωπα, λέει κάτι για τον τόπο. Σε άλλες κουλτούρες, μια ηθοποιός με παρόμοιο βιογραφικό θα είχε αποσυρθει στο ιδιωτικό της, ή θα είχε μετατρέψει τη φήμη της σε κάτι εντελώς διαφορετικό. Στην Ελλάδα, υπάρχει μια σχεδόν βασανιστική ανάγκη να κρατάμε τα πρόσωπα σε μια κατάσταση ημιδιασημότητας, σε ένα μεταίχμιο όπου είναι αρκετά γνωστά για να πουλάνε μια είδηση, αλλά όχι αρκετά ισχυρά για να έχουν αυτονομία.
Η Μπάρμπα, στις σπάνιες σοβαρές συνεντεύξεις της, έχει μιλήσει για αυτή την πίεση. Για το πώς είναι να σε κοιτάζουν πάντα ως το κορίτσι από τις ταινίες του '80, ακόμα όταν έχεις περάσει πλέον τα πενήντα. Για το πώς η εξωτερική σου εμφάνιση γίνεται ένα είδος δημόσιου αγαθού που όλοι θεωρούν δικαίωμά τους να σχολιάζουν. Σε μια χώρα όπου η γυναικεία γήρανση αντιμετωπίζεται σαν προσωπική αποτυχία, η επιλογή της να παραμένει ορατή — με ό,τι σημαίνει αυτό — είναι ταυτόχρονα επαγγελματική ανάγκη και πολιτική πράξη.
Βέβαια, μπορεί κανείς να δει και την άλλη όψη. Η ελληνική τηλεόραση των τελευταίων δεκαετιών έχει χρησιμοποιήσει τέτοια πρόσωπα σαν ζωντανές αναμνήσεις, σαν στοιχειά μιας εποχής που δεν θέλει να πεθάνει. Η Μπάρμπα σε reality shows, σε πάνελ, σε εκπομπές μαγειρικής — δεν είναι πάντα η ίδια η προσωπικότητα που ενδιαφέρει. Είναι αυτό που αντιπροσωπεύει: το ότι κάποιος μπορεί να μείνει επίκαιρος για δεκαετίες, να μην επιτρέψει στον χρόνο να τον καταπιεί.
Αυτό ίσως είναι το πραγματικό της επίτευγμα. Όχι οι ρόλοι, όχι οι ταινίες, όχι ακόμα και η ομορφιά που την καθιέρωσε. Αλλά η επιμονή. Η άρνηση να εξαφανιστεί. Σε μια κοινωνία που απορρίπτει με την ίδια ευκολία που θαυμάζει, το να παραμένεις ορατή για τόσο καιρό είναι κάτι περισσότερο από τύχη ή ομορφιά. Είναι μια μορφή εργασίας που δεν αναγνωρίζεται ποτέ επαρκώς.
Η Βάνα Μπάρμπα σήμερα, στα εξήντα της χρόνια, συνεχίζει να κάνει αυτό που έκανε πάντα: να υπάρχει δημόσια, να μιλάει για τη ζωή της, να αντέχει τη ματιά των άλλων. Και ίσως αυτό είναι που τελικά την κάνει ενδιαφέρουσα — όχι ως προϊόν της δεκαετίας του '80, αλλά ως περίπτωση μελέτης για το τι σημαίνει να είσαι γυναίκα, να είσαι ορατή, να είσαι αναγκασμένος να επικαιροποιείς συνεχώς μια εικόνα που οι άλλοι αποφάσισαν για σένα.