Sự Kiện Thay Đổi Một Thế Hệ

Người ta thường nhớ rõ mình đang ở đâu khi nghe tin. Một buổi sáng thu, năm 2001, những chiếc máy bay thương mại biến thành vũ khí. Hai tòa tháp chọc trời ở New York sụp đổ trong vòng hai giờ. Gần ba nghìn người chết. Và sau đó, cả thế giới không còn như cũ.
Vụ khủng bố ngày 11/9 không chỉ là một cuộc tấn công. Nó là một khoảng khắc phân định: trước và sau. Người Mỹ sinh ra trước năm 2001 lớn lên trong niềm tin rằng siêu cường không thể bị chạm vào từ bên trong. Người sinh ra sau đó chưa bao giờ biết đến thế giới trước khi máy bay phải có cửa buồng lái kiên cố, trước khi đi máy bay là một thủ tục căng thẳng với máy quét và đôi giày phải cởi ra.
Nhưng điều đáng nói không phải cách một cuộc tấn công thay đổi luật lệ an ninh. Mà là cách nó thay đổi cách con người nhìn nhau.
Người ta bắt đầu nghi ngờ dễ dàng hơn. Một người đàn ông có bộ râu dài trên máy bay trở thành lý do để tiếp viên báo cáo. Một phụ nữ mang khăn trùm đầu bị nhìn với ánh mắt khác. Những người Hồi giáo vô tội ở Mỹ, Anh, Pháp, Úc — họ không chọn bị đặt vào vị trí phải giải thích, phải xin lỗi, phải chứng minh mình không phải kẻ thù. Nhưng họ phải làm vậy, trong nhiều năm, có lẽ đến tận bây giờ.
Và rồi có cuộc chiến. "Cuộc chiến chống khủng bố" — cái tên mơ hòng đến mức có thể biện minh cho bất cứ điều gì. Afghanistan. Iraq. Những nhà tù bí mật. Tra tấn được hợp pháp hóa dưới tên gọi "thiết lập tâm lý nâng cao". Một thập kỷ rưỡi, hàng triệu người chết, hàng triệu người khác di cư. Và khi quân đội Mỹ rút khỏi Kabul năm 2021, hình ảnh người dân bám vào cánh máy bay trở thành một cái kết chua chát cho một cuộc can thiệp bắt đầu từ nỗi đau của ngày 11/9.
Điều làm người ta day dứt là sự đối lập. Những kẻ tấn công muốn gây sợ hãi — và họ thành công. Nhưng họ cũng muốn kích động một cuộc đối đầu văn hóa, một thế giới chia rẽ giữa "chúng ta" và "họ". Và trong nhiều năm, phương Tây đã đi đúng vào kịch bản đó. Bằng cách đáp trả bạo lực bằng bạo lực, bằng cách gom người ta vào những nhóm đồng nhất dễ ghét, bằng cách hy sinh tự do cá nhân cho cảm giác an toàn.
Hai mươi hai năm sau, thế giới lại đối mặt với nhiều cuộc khủng hoảng khác. Nhưng ngày 11/9 vẫn là một điểm chuẩn. Nó dạy rằng một sự kiện có thể bị weapon hóa — không chỉ bởi kẻ tấn công, mà bởi cả những người phản ứng. Nó cho thấy nỗi đau tập thể có thể bị khai thác để biện minh cho điều gì. Và nó nhắc rằng, khi xã hội sợ hãi, ranh giới giữa bảo vệ và đàn áp trở nên mong manh đáng sợ.
Những người sống sót vụ tấn công, những người mất người thân, nhiều người trong số họ bây giờ dành sức lực để chống lại thù hận. Họ nói rằng cách tốt nhất để tôn vinh người đã mất là không để nỗi đau đó biến mình thành người khác. Đó là một thông điệp không được phát trên truyền hình nhiều như những bài phát biểu về an ninh quốc gia. Nhưng có lẽ, nó là điều đáng nhớ nhất.