Er was een tijd dat het antwoord op die vraag simpel was. Je pakte de gids die op de salontafel lag, bladerde naar de juiste dag, en daar stond het: een overzichtelijke kolom met tijden, zenders en programma's. Soms met een sterretje erbij, soms met een korte beschrijving. Meer had je niet nodig.
Wie nu "tv vanavond" intypt, belandt in een ander landschap. De ene helft van het resultaat verwijst naar traditionele programmabesprekingen, de andere helft naar streamingdiensten die elkaars aanbod nauwelijks nog overlappen. Wat ooit een gedeeld ritueel was — heel Nederland dat om half acht de afwas deed en om acht uur voor de buis zat — is uiteengevallen in tientallen individuele keuzes.
Het ritueel dat we kwijtraakten
Er zit iets onvervangelijks in de manier waarop televisie vroeger de avond structureerde. Het journaal om acht uur was niet zomaar een programma; het was een baken. Daarna kwam er iets, en daar zat je dan. Soms was het goed, soms niet, maar je keek. Je had geen alternatief, en dat had ook iets geruststellends.
De tv-gids zelf was een object van studie. Sommige gezinnen laadden het blad in de auto voor op vakantie, om geen aflevering te missen van hun favoriete serie. Anderen hadden een abonnement op de Veronica-gids of de TROS-gids en identificeerden zich met de zender die erachter stak. De gids was niet alleen functioneel — hij was cultureel.
Nu is die gids een app, als je er al een gebruikt. En die app toont niet meer wat er op één moment te zien is, maar wat er altijd al te zien was. De timeline is verdwenen. Alles is altijd beschikbaar. Dat klinkt als vooruitgang, en in veel opzichten is het dat ook. Maar het heeft ook iets fundamenteels veranderd aan de manier waarop we televisie beleven.
De overweldiging van het oneindige
Wie wel eens twintig minuten heeft doorgebladerd op Netflix, Videoland, Disney+ of Amazon Prime zonder iets te kiezen, kent het fenomeen: paralyse door overvloed. Er is te veel. De keuze is geen keuze meer, maar een opgave.
Dit is precies waar de oude vraag "wat is er vanavond op tv?" een nieuwe betekenis krijgt. Het is niet langer een praktische vraag. Het is een existentiële. Je zoekt niet naar informatie — je zoekt naar houvast. Een reden om wél te kijken, in plaats van alleen maar te zoeken.
Daarin schuilt een ironie. We hebben meer bereikbaar dan ooit, en toch verlangen we terug naar de eenvoud van drie zenders en een gids. Niet omdat de programma's toen beter waren — dat is nostalgie, geen analyse — maar omdat de keuze beperkt was, en beperking rust geeft.
De rol van aanbeveling en curatie
Wat de tv-gids vroeger deed, was cureren. Redacteuren bepaalden wat er op welke tijd werd getoond, en daarmee bepaalden ze ongemerkt ook wat we zagen. Dat klinkt paternalistisch, en dat was het soms ook. Maar het had ook een functie: het filterde. Het maakte het landschap begrijpelijk.
Streamingdiensten proberen die rol nu over te nemen met algoritmes. En algoritmes zijn goed in het herkennen van patronen — ze weten wat je eerder bekeek, en ze bieden meer van hetzelfde. Wat ze niet kunnen, is verrassen. Ze kunnen je niet confronteren met iets wat je niet zocht, maar wat je wel had moeten zien.
Daarom bloeien curerende nieuwsbrieven, podcasts en socialmedia-accounts. Mensen die zeggen: "kijk hier vanavond naar." Niet omdat een algoritme het voorstelt, maar omdat iemand met smaak en overtuiging achter de aanbeveling zit. We zoeken niet alleen naar programma's. We zoeken naar vertrouwen.
Wat betekent "tv" nog?
De vraag "tv vanavond" bevat ook een woord dat zelf aan het verschuiven is. Wat is televisie nog? Is het het scherm aan de muur? De content die erop verschijnt? De manier waarop we het consumeren?
Een achttienjarige die vanavond een serie bingewatcht op een laptop in bed, noemt dat waarschijnlijk niet televisie. En terecht. De technologie is dezelfde — bewegende beelden op een scherm, verteld in afleveringen — maar het ritueel is anders. Er is geen gemeenschappelijk startmoment. Geen waterkoergesprek de volgende dag over wat gisteren was, omdat gisteren voor iedereen iets anders was.
Toch verdwijnt de behoefte aan dat gedeelde moment niet. Praatprogramma's zoals Jinek of Beau leven nog steeds van de actualiteit en de naspraak. Livesport blijft een collectieve ervaring die niet uitgesteld kan worden zonder de magie te verliezen. En grote evenementen — een finale, een koninklijke toespraak, een onverwachte uitzending — bewijzen keer op keer dat we nog steeds samen kunnen kijken, als het onderwerp het verdient.
De waarde van de avond
Misschien is het meest interessante aan "tv vanavond" niet de televisie, maar de avond. De avond is het moment waarop de dag ophoudt te eisen. Werk is klaar, boodschappen zijn gedaan, de kinderen zijn in bed. Dan rest de vraag: wat nu?
Televisie — in de breedste zin van het woord — is een antwoord op die vraag. Het is een manier om de avond te vullen met verhalen die niet van jezelf zijn. Dat kan troostend zijn, verrijkend, of gewoon afleidend. En soms is dat genoeg.
Wie vanavond gaat kijken, zoekt niet alleen een programma. Hij zoekt een manier om de uren tussen acht en middernacht door te komen, met iets dat de moeite waard is om te zien. Of dat nu op NPO 1 staat, op Netflix, of op een YouTube-kanaal dat niemand kent — het principe is hetzelfde.
Een nieuwe gids
Wat we nodig hebben, is niet meer aanbod. We hebben een nieuwe gids nodig. Niet in de vorm van een gedrukt blad, en niet als een algoritme dat ons in een bubbel houdt. Maar als iets dat ons helpt navigeren, dat keuzes reduceert zonder ze te beperken, en dat af en toe iets voorstelt waar we zelf nooit op waren gekomen.
Tot die tijd blijven we zoeken. Typend op onze telefoon, scrollend door eindeloze rijen thumbnails, wachtend op dat ene beeld dat zegt: dit is het. Kijk hier vanavond naar. En dan gaan we zitten, en zetten we aan, en is er even niets anders dan het scherm en het verhaal.
Dat was vroeger zo. Dat is nu nog steeds zo. Alleen de weg ernaartoe is anders.