Πέρα από τον Προορισμό: Ο Ρυθμός της Συγγραφής της Βάσως Μαζωνάκη

Σήμερα, ένα ταξίδι μετράται συχνά σε αφηγήσεις ιστοριών ή σε λίστες με must-see σημεία. Ο χρόνος αντιμετωπίζεται ως πόρος που πρέπει να αξιοποιηθεί, ο προορισμός ως επίτευγμα. Ωστόσο, υπάρχει ένας άλλος τρόπος να κινείται κανείς μέσα στον χώρο. Μια αφήγηση που δεν κυνηγάει το άγνωστο, αλλά περιμένει να το γνωρίσει. Αυτή η γραμματική ανήκει στη Βάσω Μαζωνάκη.
Η Μαζωνάκη δεν ξεκινά από δρομολόγια ή χάρτες. Ξεκινά από την παρατήρηση. Σε χρόνια συγγραφής που έχουν καταγράψει ελληνικά νησιά, μεσογειακά λιμάνια και αστικές σιωπές, έχει αναπτύξει έναν λόγο όπου η κίνηση δεν σημαίνει βιασύνη. Το έργο της, ανάμεσα στα οποία αναδεικνύονται οι γνωστοί τίτλοι «Μέρες και ταξίδια» και οι δημοσιεύσεις της σε σημαντικά πολιτιστικά έντυπα, δεν λειτουργεί ως οδηγός. Λειτουργεί ως présence. Γράφοντας για έναν τόπο, περιμένει να του μιλήσει. Και αυτός, συχνά, απαντά με λεπτομέρειες που οι τυπικοί τουριστικοί οδηγοί παραλείπουν: τη μυρωδιά ενός μπαχαρικού σε μια πλακόστρωση, τον τρόπο που αλλάζει το φως σε μια αυλή μετά τη μεσημεριανή καταιγίδα, τη σχέση των ντόπιων με τις αλλαγές που εισέρχονται βιαστικά στο ημερολόγιό τους.
Πώς καταφέρνει να συνδυάζει τη δημοσιογραφική ακρίβεια με την προσωπική ευαισθησία; Η απάντηση βρίσκεται στην πειθαρχία της προσοχής. Δεν γράφει για να εντυπωσιάσει· γράφει γιατί χρειάζεται να καταγράψει κάτι που διαλύεται. Στην Ελλάδα, όπου ο ταξιδιωτικός πολιτισμός έχει γίνει συχνά μονόδρομος προς την επιφανειακή εμπειρία, η φωνή της λειτουργεί ως αντίβαρο. Δεν απορρίπτει τη νεωτερικότητα, αλλά ζητάει ισορροπία. Σε κάθε κείμενό της φαίνεται ξεκάθαρα ότι η γεωγραφία δεν είναι μόνο χώρος, αλλά μνήμη. Οι δρόμοι, τα σπίτια, ακόμα και η σιωπή των χωριών, μετατρέπονται σε αρχεία ανθρώπων. Έτσι, το ταξίδι παύει να είναι απόδραση και γίνεται συνάντηση.
Σε μια εποχή που τα ψηφιακά εργαλεία μας προτείνουν προορισμούς με βάση το τι ήδη έχουμε δει, η προσέγγιση της Μαζωνάκη θυμίζει κάτι βασικό: ο κόσμος δεν ανοίγει σε ταχύτητα. Ανοίγει όταν κάποιος κάνει στάση. Τα βιβλία της δεν εξυπηρετούν το πρόγραμμα μιας εβδομάδας διακοπών. Χρησιμεύουν ως υπενθύμιση ότι η ποιότητα μιας διανύσεως κρίνεται από την ικανότητά μας να υποδεχτούμε την άγνωστη στιγμή, χωρίς να την πιέζουμε να ταιριάξει σε εκκρεμότητες. Πολλοί αναγνώστες ανακαλύπτουν στους στίχους της ένα είδος ηρεμίας που δεν βρίσκουν στις εφαρμογές κράτησης ή στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. Ίσως αυτός είναι και ο λόγος που η συγγραφή της διαρκεί περισσότερο από τη μόδα της στιγμής.
Δεν υπάρχει τελικός προορισμός στη γραφή της, παρά μόνο διαδρομές που αφήνουν σημάδι στον τρόπο που βλέπουμε. Κι ίσως именно αυτό είναι που χρειαζόμαστε σήμερα: όχι περισσότεροι προορισμοί, αλλά πιο βαθιά προσοχή. Όταν σχεδιάζουμε την επόμενη αναχώρηση,或许 το πιο χρήσιμο ερώτημα δεν είναι πού θα πάμε, αλλά με ποιο ρυθμό θα κινηθούμε. Η Βάσω Μαζωνάκη δεν απαντάει σε αυτή την ερώτηση με οδηγίες. Την αντικρίζει με σελίδες. Και σε κάθε μία, σου θυμίζει ότι ο πραγματικός προορισμός είναι πάντα εκείνος που βρίσκεις, όχι εκείνον που ακολουθείς.