Ontdek de Markerwaarddijk: geschiedenis, natuur en recreatie langs het water

De Markerwaarddijk is voor veel Nederlanders een bekende naam, maar niet iedereen weet precies wat en waar dit bouwwerk is. Deze dijk verbindt Noord-Holland met Flevoland en scheidt het IJsselmeer van het Markermeer. In de volksmond wordt hij ook wel de Houtribdijk genoemd, naar de burgemeester die destijds betrokken was bij de aanleg. Voor wie de snelweg A6 volgt tussen Enkhuizen en Lelystad, rijdt letterlijk over deze indrukwekkende waterkering.
De bouw maakte deel uit van de Zuiderzeewerken, het grootschalige project dat de voormalige Zuiderzee omvormde tot een zoetwatermeer en nieuw land. In de jaren zestig begon men met de aanleg van de Markerwaarddijk, met het plan om de Markerwaard – een enorm poldergebied – in te polderen. De dijk was daarbij de zuidelijke begrenzing van die beoogde polder. Uiteindelijk werd het inpolderen van de Markerwaard in de jaren tachtig gestaakt vanwege economische en ecologische overwegingen. Wat restte was een robuuste dijk midden in het water, die zijn nut als verkeersader en waterkering behield.
Vandaag de dag is de Markerwaarddijk veel meer dan een stuk beton en steen. Hij biedt een directe verbinding voor automobilisten en fietsers, maar fungeert ook als een soort ecologische scheidslijn. Aan de ene kant het diepere, open IJsselmeer; aan de andere kant het ondiepe, rijke Markermeer met zijn moerassen en zachte bodem. De dijk beschermt het achterland tegen hoog water en helpt bij het reguleren van de waterstanden in de regio. De constructie zelf bestaat uit een zandkern met daarop een kleidek en aan de waterzijde grote basaltblokken die de golven breken. Met een lengte van ruim 32 kilometer behoort hij tot de langste dijken die volledig in een binnenmeer liggen.
Voor de aanleg van de dijk was er een veerdienst tussen Enkhuizen en de overzijde van het water. Die overtocht kon bij storm lang duren of uitvallen. De opening van de Markerwaarddijk in 1975 maakte een eind aan die onzekerheid en bracht Flevoland veel dichter bij Noord-Holland. Voor de lokale economie was de vaste verbinding een impuls, al bleef het landschap aan weerszijden lang tijd kaal en winderig.
Voor de recreant heeft de Markerwaarddijk veel te bieden. Fietsers waarderen de vlakke, uitgestrekte route met wijd uitzicht over het water. Onderweg zijn er enkele rustpunten waar je je fiets kunt neerzetten en vogels kunt kijken. Het Markermeer is een belangrijk vogelgebied; in de winter rusten daar duizenden ganzen en zwanen, terwijl in de zomer de visarend af en toe te spotten is. Langs de dijk liggen ook enkele strandjes en aanlegplaatsen voor bootjes, al is zwemmen vanwege de sterke stroming en diepte niet overal aan te raden.
In recente jaren is vlak bij de Markerwaarddijk een nieuw natuurproject verrezen: de Marker Wadden. Dit zijn kunstmatig aangelegde eilanden in het Markermeer, bedoeld om de biodiversiteit te herstellen die door baggeren en verzilting was verdwenen. Vanaf de dijk zijn deze eilanden soms zichtbaar als groene slierten aan de horizon, en met een verrekijker zie je er grazende grote sterns en kluten. Het project laat zien hoe de dijk niet alleen scheidt, maar ook nieuw leven mogelijk maakt.
Wie de Markerwaarddijk wil bezoeken, kan het beste starten vanuit Enkhuizen of Lelystad. Vanuit Enkhuizen rij je via de N302 de dijk op; onderweg zijn informatiepanelen over de geschiedenis van de Zuiderzeewerken te vinden. In Lelystad sluit de dijk aan op de stadskaart en het natuurgebied bij het Markermeer. Voor wandelaars is er een speciaal pad aangelegd dat een deel van de dijk volgt, maar houd rekening met wind en wisselvallig weer – de dijk is onbeschut. Fotografen komen naar dit gebied voor de zonsopgang boven het IJsselmeer. Omdat de dijk grofweg oost-west loopt, heb je aan de noordkant mooi licht in de ochtend en aan de zuidkant bij zonsondergang.
Bewoners van Flevoland zien de dijk als vanzelfsprekend onderdeel van hun dagelijkse route, maar voor bezoekers blijft het een technisch hoogstandje. De combinatie van menselijk ingrijpen en wilde natuur maakt dit stukje Nederland uniek. Je realiseert zich pas goed hoeveel werk het heeft gekost om hier droge voeten te houden als je over het water uitkijkt naar de horizon waar ooit een polder had moeten liggen.
Of je nu op doorreis bent of speciaal komt voor de natuur, de Markerwaarddijk nodigt uit tot even vertragen. Neem een verrekijker mee, geniet van het licht op het water en ontdek een stukje Nederland dat tussen droom en werkelijkheid blijft hangen.
Tags: Houtribdijk, Markermeer, Flevoland, fietsroute, Zuiderzeewerken