Το βρέφος δεν χρειάζεται τελειότητα, χρειάζεται σταθερότητα

Υπάρχει μια στιγμή, συνήθως αργά το βράδυ, που ένας νέος γονιός κρατά το βρέφος στην αγκαλιά και αναρωτιέται αν τα κάνει όλα σωστά. Το μωρό μπορεί να κλαίει χωρίς προφανή λόγο, το σπίτι να είναι μισοσκοτεινό, το ρολόι να δείχνει μια ώρα που παλιότερα ανήκε στον ύπνο ή στην ησυχία. Εκεί, μέσα στην κούραση, γεννιέται συχνά η πιο πιεστική ερώτηση: «Τι χρειάζεται πραγματικά αυτό το παιδί από μένα;»
Η απάντηση είναι πιο ανθρώπινη και λιγότερο τέλεια απ’ όσο συχνά παρουσιάζεται. Ένα βρέφος δεν μεγαλώνει μέσα από άψογα προγράμματα, ακριβά αντικείμενα ή γονείς που δεν λυγίζουν ποτέ. Μεγαλώνει κυρίως μέσα από επαναλαμβανόμενες εμπειρίες φροντίδας: ένα σώμα που το κρατά, μια φωνή που επιστρέφει, ένα πρόσωπο που το κοιτά, μια καθημερινότητα που σιγά σιγά αποκτά ρυθμό.
Το βρέφος δεν γνωρίζει τον κόσμο ως ιδέα. Τον γνωρίζει μέσα από αισθήσεις. Από τη θερμοκρασία του δωματίου, τη μυρωδιά του ανθρώπου που το φροντίζει, τον τόνο μιας φωνής, την αίσθηση της πείνας που υποχωρεί, το φως που αλλάζει μέσα στη μέρα. Για έναν ενήλικα, αυτά μοιάζουν μικρές λεπτομέρειες. Για ένα μωρό, είναι ολόκληρη η πραγματικότητα.
Γι’ αυτό και η φροντίδα τους πρώτους μήνες είναι τόσο σωματική. Το τάισμα, η αλλαγή πάνας, ο ύπνος, το μπάνιο, η αγκαλιά δεν είναι απλώς πρακτικές υποχρεώσεις. Είναι οι πρώτες συνομιλίες ανάμεσα στο βρέφος και τον κόσμο. Πριν υπάρξουν λέξεις, υπάρχει ανταπόκριση. Πριν υπάρξει εκπαίδευση, υπάρχει ασφάλεια.
Ένα συχνό λάθος είναι να αντιμετωπίζουμε το βρέφος σαν έναν μικρό ενήλικα που πρέπει γρήγορα να «μάθει» να προσαρμόζεται. Στην πραγματικότητα, το νευρικό του σύστημα βρίσκεται ακόμη σε διαμόρφωση. Δεν μπορεί να ρυθμίσει μόνο του την ένταση, την πείνα, την κόπωση ή τον φόβο με τον τρόπο που μπορεί ένας μεγαλύτερος άνθρωπος. Όταν κλαίει, δεν χειρίζεται. Επικοινωνεί με το μόνο μέσο που διαθέτει.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε κλάμα έχει πάντα εύκολη εξήγηση. Κάποιες φορές το μωρό πεινάει. Άλλες φορές έχει αέρια, νυστάζει, κρυώνει, ζεσταίνεται ή απλώς χρειάζεται επαφή. Υπάρχουν και στιγμές που οι γονείς θα ελέγξουν όλα τα πιθανά και το κλάμα θα συνεχιστεί. Αυτές οι στιγμές είναι δύσκολες, αλλά δεν σημαίνουν απαραίτητα αποτυχία. Η ήρεμη παρουσία, ακόμη κι όταν δεν λύνει αμέσως το πρόβλημα, παραμένει φροντίδα.
Στην καθημερινή ζωή με ένα βρέφος, οι γονείς συχνά ανακαλύπτουν ότι οι συμβουλές περισσεύουν. Άλλος θα πει «μην το παίρνεις συνέχεια αγκαλιά», άλλος «να το κρατάς όσο θέλει», άλλος θα επιμένει σε αυστηρό πρόγραμμα, άλλος θα προτείνει πλήρη ευελιξία. Ανάμεσα σε τόσες φωνές, είναι εύκολο να χαθεί η εμπιστοσύνη στην παρατήρηση.
Κι όμως, η παρατήρηση είναι από τα πιο χρήσιμα εργαλεία. Κάθε βρέφος έχει τον δικό του ρυθμό. Κάποια ηρεμούν με τη σταθερή κίνηση, άλλα με τη σιωπή. Κάποια κοιμούνται καλύτερα μετά από μικρές τελετουργίες, άλλα δυσκολεύονται περισσότερο να περάσουν από την εγρήγορση στον ύπνο. Δεν υπάρχει μία εικόνα «καλού μωρού». Υπάρχουν μωρά με διαφορετικές ιδιοσυγκρασίες και ενήλικες που προσπαθούν να τις γνωρίσουν.
Η ανάπτυξη τους πρώτους μήνες φαίνεται συχνά σε μικρές αλλαγές. Το βλέμμα που αρχίζει να σταθεροποιείται. Το κεφάλι που κρατιέται λίγο καλύτερα. Το πρώτο κοινωνικό χαμόγελο, που συνήθως συγκινεί τους γύρω περισσότερο απ’ όσο περίμεναν. Οι ήχοι που μοιάζουν σαν πρόβα για μια μελλοντική γλώσσα. Το βρέφος δεν «κάνει πολλά» με τον τρόπο που το εννοούν οι μεγάλοι, αλλά μέσα του συμβαίνουν αδιάκοπες διεργασίες.
Σε αυτή τη φάση, η σύγκριση μπορεί να γίνει παγίδα. Ένα μωρό μπορεί να γυρίσει νωρίτερα, ένα άλλο να κοιμηθεί περισσότερες ώρες, ένα τρίτο να δείξει πιο έντονη κοινωνικότητα. Οι γενικές αναπτυξιακές κατευθύνσεις βοηθούν τους γονείς να παρακολουθούν την πορεία του παιδιού, αλλά δεν χρειάζεται κάθε μικρή διαφορά να μετατρέπεται σε ανησυχία. Όταν υπάρχει προβληματισμός, η συζήτηση με παιδίατρο ή άλλον κατάλληλο επαγγελματία υγείας είναι προτιμότερη από την αναζήτηση βεβαιοτήτων σε τυχαίες πηγές.
Η φροντίδα ενός βρέφους δεν αφορά μόνο το παιδί. Αφορά και τους ανθρώπους που το φροντίζουν. Η εξάντληση, η αϋπνία, η αλλαγή στις σχέσεις, η αίσθηση ότι ο προσωπικός χρόνος εξαφανίστηκε, είναι πραγματικές εμπειρίες. Δεν μειώνουν την αγάπη ενός γονιού. Δείχνουν ότι η φροντίδα χρειάζεται υποστήριξη, όχι μόνο καλή πρόθεση.
Σε πολλές οικογένειες, υπάρχει η σιωπηρή προσδοκία ότι ο γονιός πρέπει να τα καταφέρει μόνος του. Όμως ένα βρέφος φέρνει ανάγκες που επαναλαμβάνονται μέρα και νύχτα. Η βοήθεια στο φαγητό, στις δουλειές του σπιτιού, στην ξεκούραση ή απλώς στην παρουσία ενός άλλου ενήλικα μπορεί να αλλάξει την ατμόσφαιρα ολόκληρης της ημέρας. Η φροντίδα του μωρού περνά συχνά μέσα από τη φροντίδα του ανθρώπου που το κρατά.
Αξίζει επίσης να θυμόμαστε ότι η σχέση δεν χτίζεται σε μία μεγάλη στιγμή. Χτίζεται με μικρές επαναλήψεις. Με το να σηκωθεί κάποιος για ακόμη ένα τάισμα. Με το να μιλήσει στο μωρό ενώ του αλλάζει ρούχα. Με το να αντέξει ένα απόγευμα ανησυχίας χωρίς να χαθεί εντελώς η τρυφερότητα. Με το να ζητήσει βοήθεια όταν η πίεση γίνεται πολλή.
Το βρέφος δεν χρειάζεται έναν αλάνθαστο ενήλικα. Χρειάζεται έναν αρκετά διαθέσιμο ενήλικα, που προσπαθεί να καταλάβει, που επιστρέφει μετά την κούραση, που μαθαίνει το παιδί του όχι μέσα από θεωρίες αλλά μέσα από την καθημερινή επαφή. Αυτή η σταθερότητα, όσο απλή κι αν φαίνεται, είναι από τα πρώτα δώρα που μπορεί να λάβει ένας άνθρωπος.