Όταν το σαββατοκύριακο παύει να είναι επιβράβευση

Το Σάββατο πρωί, λίγο πριν σηκωθούμε, υπάρχει μια στιγμή που μοιάζει με μικρή άδεια: δεν χτυπάει το ξυπνητήρι για κάτι εξωτερικό, δεν πρέπει να φτάσουμε κάπου σε συγκεκριμένη ώρα. Είναι ίσως το πιο τίμιο μέρος της εβδομάδας. Μέχρι όμως να ετοιμαστεί ο καφές, συνήθως έχει ήδη αρχίσει η δεύτερη δουλειά. Το σαββατοκύριακο, που στα λόγια είναι ξεκούραση, πολλές φορές γίνεται μια συμπυκνωμένη εκδοχή της ζωής μας, με υποχρεώσεις, προσδοκίες, κοινωνικές συναντήσεις και την αίσθηση ότι πρέπει να το κάνουμε να αξίζει.
Σε πολλές ελληνικές πόλεις, το Σάββατο έχει τον ρυθμό των ψωνιών: ο φούρνος, το σούπερ μάρκετ, το βιβλίο που πρέπει να επιστραφεί, η ταβέρνα που κλείνεται με μήνυμα, ο φίλος που «πρέπει να τα πούμε». Η Κυριακή από την άλλη έχει μια περίεργη αίσθηση. Από το πρωί φαίνεται μεγάλη, από το μεσημέρι και μετά αρχίζει να μικραίνει. Τα παιδιά ψάχνουν το σακίδιο, τα ρούχα για τη Δευτέρα βγαίνουν νωρίς, και κάποια στιγμή, πριν ακόμα προλάβουμε να πούμε «καλή Κυριακή», ο νους έχει ήδη μετακομίσει στη νέα εβδομάδα.
Για πολλούς, το πρόβλημα δεν είναι ότι δεν έχουν χρόνο, αλλά ότι τον φορτίζουν με μια ηθική απαίτηση. Ένα αργό Σάββατο μπορεί να φανεί χαμένο, αν δεν παραχθεί κάτι: ένα σπίτι πιο τακτοποιημένο, μια βόλτα, μια συνάντηση, ένα πρόγραμμα που θα μας κάνει να νιώσουμε ότι ζήσαμε κάτι. Η ξεκούραση, από μόνη της, μοιάζει με αδυναμία. Και τότε οι δύο μέρες που θα έπρεπε να μας ελαφρύνουν, προσθέτουν ένα βάρος.
Υπάρχει επίσης μια άλλη αλήθεια: το σαββατοκύριακο δεν είναι κοινό για όλους. Για όσους εργάζονται σε βάρδιες, στη λιανική, στην εστίαση, στην υγεία ή σε επαγγέλματα που δεν σταματούν, η ξεκούραση συχνά πέφτει σε μια Τρίτη ή σε ένα μισογεμάτο απόγευμα. Για όσους έχουν ευέλικτο πρόγραμμα, το όριο μεταξύ δουλειάς και ελεύθερου χρόνου μπορεί να γίνει διαπερατό: το μεσημέρι γράφεις ένα μήνυμα για τη δουλειά, το βράδυ απαντάς σε ένα email, και η εβδομάδα δεν κλείνει ποτέ ολοκληρωτικά.
Το Σάββατο μπορεί επίσης να γίνει μια δεύτερη προετοιμασία για ταξίδι. Στην Ελλάδα, που έχει τόσα μικρά και μεγάλα ταξίδια σε κοντινή απόσταση, η ιδέα του «θα φύγω το σαββατοκύριακο» είναι δελεαστική. Το να δεις μια θάλασσα, ένα χωριό, ένα μουσείο ή μια βόλτα στο βουνό μπορεί να ανανεώσει κάτι μέσα μας. Όμως, όταν το ταξίδι γίνεται απάντηση στην κούραση και όχι σε πραγματική διάθεση, μπορεί να επιστρέψεις πιο άδειος. Χρειάζεται μια ερώτηση που δεν ακούγεται εύκολα: θέλω να πάω κάπου, ή θέλω να ξεφύγω από κάτι;
Η πρώτη απάντηση μπορεί να είναι μια βόλτα. Η δεύτερη συχνά χρειάζεται περισσότερα από δύο μέρες.
Στο σπίτι, το σαββατοκύριακο δοκιμάζει και τις κοινωνικές μας δυνάμεις. Οι συναντήσεις με φίλους και οικογένεια είναι από τα πιο ανθρώπινα κομμάτια της εβδομάδας. Μπορούν όμως να γίνουν υποχρέωση, όταν οι όροι δεν είναι οι δικοί μας. «Πρέπει να βγούμε», «δεν γίνεται να ακυρώσω», «αν δεν πάω, θα θυμώσουν» — τέτοιες φράσεις κρύβουν μια ενοχή που τρώει τον ελεύθερο χρόνο. Κάποιες φορές, μια ευγενική άρνηση είναι πιο υγιής από μια συνάντηση που θα την πληρώσουμε με ένα βράδυ χωρίς ύπνο και μια Κυριακή με ευερεθιστότητα.
Υπάρχει ένα μικρό, πρακτικό κομμάτι που βοηθάει: να μην προσπαθούμε να χωρέσουμε σε δύο μέρες όλα όσα δεν κάναμε σε πέντε. Αν το Σάββατο έχει ήδη γεμίσει, ίσως χρειάζεται να αναβάλουμε κάτι. Αν είναι άδειο, ίσως δεν χρειάζεται να το γεμίσουμε αμέσως. Η ικανότητα να αφήνουμε τον χρόνο να κυλήσει χωρίς απόδειξη είναι σπάνια, αλλά συχνά πιο αναζωογονητική από ένα πρόγραμμα που μοιάζει με διαφημιστικό φυλλάδιο.
Οι άνθρωποι δεν ξεκουράζονται με τον ίδιο τρόπο. Κάποιος ξεκουράζεται όταν περπατάει, κάποιος όταν δεν κάνει τίποτα, κάποιος όταν μαγειρεύει, κάποιος όταν βλέπει ένα φίλο, κάποιος όταν μένει μόνος. Η ξεκούραση δεν είναι παθητικότητα· είναι η επαναφορά των ρυθμών μας. Και μερικές φορές, το πιο τολμηρό πράγμα που μπορούμε να κάνουμε το Σάββατο είναι να σταματήσουμε να απολογούμαστε για τον εαυτό μας.
Η Κυριακή βράδυ είναι ίσως η πιο ειλικρινής ώρα. Τότε που ο χρόνος δεν είναι ούτε δουλειά ούτε διακοπές, αλλά ένα μικρό κενό ανάμεσα στις δύο πραγματικότητες. Αν σε αυτήν την ώρα νιώθουμε μόνο τρόμο, ίσως το πρόβλημα δεν είναι το σαββατοκύριακο. Ίσως είναι ο τρόπος που περνάμε τις άλλες πέντε μέρες.
Μια εβδομάδα δεν λύνεται σε δύο μέρες. Αλλά δύο μέρες μπορούν να μας θυμίσουν ότι δεν είμαστε μόνο παραγωγικότητα. Μπορούν να μας θυμίσουν ότι η ζωή δεν χωράει όλη μέσα σε ένα ημερολόγιο, ότι οι άνθρωποι χρειάζονται διάλειμμα χωρίς να το δικαιολογούν και ότι η χαρά, συχνά, δεν είναι κάτι που οργανώνεται με τέλεια λεπτομέρεια. Κάποιες φορές, το καλύτερο σαββατοκύριακο είναι αυτό που δεν μας άφησε κουρασμένους με την αίσθηση ότι δεν κάναμε αρκετά, αλλά ελαφρούς με την αίσθηση ότι επιτέλους ήμασταν παρόντες.