Lương tối thiểu là mức sàn pháp lý mà bất kỳ doanh nghiệp nào cũng phải tuân thủ khi trả công cho người lao động. Đây không chỉ là con số trên giấy tờ — nó trực tiếp ảnh hưởng đến đời sống hàng triệu người làm công ăn lương trên cả nước. Vậy mức lương tối thiểu hiện nay là bao nhiêu? Có mấy vùng? Và những quy định nào cần nắm rõ?
Mức lương tối thiểu vùng hiện hành
Từ ngày 1/7/2024, mức lương tối thiểu vùng được điều chỉnh theo Nghị định 74/2024/NĐ-CP. Cụ thể, bốn vùng lương được phân chia như sau:
- Vùng I: 4.960.000 đồng/tháng, áp dụng cho các quận nội thành của thành phố trực thuộc trung ương như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Cần Thơ và một số thị xã, huyện ngoại thành có điều kiện kinh tế phát triển.
- Vùng II: 4.410.000 đồng/tháng, áp dụng cho các thành phố trực thuộc tỉnh, khu công nghiệp và khu kinh tế tại nhiều địa phương trên cả nước.
- Vùng III: 3.860.000 đồng/tháng, áp dụng cho các huyện ngoại thành, thị trấn thuộc tỉnh và một số khu vực nông thôn có điều kiện kinh tế ở mức trung bình.
- Vùng IV: 3.450.000 đồng/tháng, áp dụng cho các vùng nông thôn, miền núi, hải đảo và những nơi có điều kiện kinh tế khó khăn nhất.
Ngoài lương tháng, luật cũng quy định lương tối thiểu theo giờ. Cụ thể: vùng I là 23.800 đồng/giờ, vùng II là 21.200 đồng/giờ, vùng III là 18.600 đồng/giờ và vùng IV là 16.600 đồng/giờ.
Lương tối thiểu vùng tăng bao nhiêu so với trước?
So với mức áp dụng trước đó (từ ngày 1/7/2023), mức lương tối thiểu vùng được tăng thêm 200.000 đồng/tháng ở mỗi vùng. Đây là mức tăng được đánh giá là phù hợp trong bối cảnh kinh tế còn nhiều khó khăn, vừa giúp cải thiện thu nhập cho người lao động, vừa giảm áp lực chi phí lên doanh nghiệp.
Lần điều chỉnh này đánh dấu bước tiến quan trọng trong chính sách tiền lương của Việt Nam, thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đối với đời sống của người lao động, đặc biệt là nhóm lao động phổ thông, lao động giản đơn trong các ngành sản xuất, chế biến, dịch vụ.
Đối tượng áp dụng và nguyên tắc trả lương
Lương tối thiểu vùng áp dụng cho người lao động làm việc theo hợp đồng lao động tại doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ hợp tác, hộ kinh doanh, tổ chức khác có thuê mướn lao động. Điều này bao gồm cả lao động là người nước ngoài làm việc hợp pháp tại Việt Nam.
Một số nguyên tắc quan trọng:
Thứ nhất, mức lương ghi trong hợp đồng lao động không được thấp hơn mức lương tối thiểu vùng. Nếu doanh nghiệp đang trả thấp hơn mức quy định, họ bắt buộc phải điều chỉnh tăng.
Thứ hai, lương tối thiểu là mức thấp nhất cho công việc giản đơn nhất, trong điều kiện lao động bình thường và phải bảo đảm đủ số giờ làm việc bình thường trong tháng. Đối với công việc đòi hỏi trình độ, kỹ thuật cao hơn, người lao động được hưởng mức lương cao hơn.
Thứ ba, khi tính lương, doanh nghiệp không được phép đưa các khoản phụ cấp, trợ cấp, tiền thưởng vào để "gánh" phần lương tối thiểu. Lương tối thiểu phải là con số thực tế người lao động nhận được trước khi trừ các khoản bảo hiểm bắt buộc.
Doanh nghiệp ở vùng nào thì áp dụng lương vùng nào?
Việc xác định vùng lương áp dụng không phụ thuộc vào nơi đăng ký kinh doanh của doanh nghiệp, mà phụ thuộc vào nơi người lao động thường xuyên làm việc. Chẳng hạn, một công ty có trụ sở tại Hà Nội (vùng I) nhưng có chi nhánh tại tỉnh miền núi (vùng IV), thì lao động tại chi nhánh miền núi sẽ được áp dụng mức lương tối thiểu vùng IV.
Trường hợp doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn có nhiều vùng lương khác nhau, từng nhóm lao động sẽ được áp dụng theo vùng lương tại địa phương nơi họ làm việc thực tế.
Sự khác biệt giữa lương tối thiểu vùng và lương cơ sở
Nhiều người hay nhầm lẫn giữa hai khái niệm này. Lương tối thiểu vùng là mức sàn áp dụng cho lao động trong khu vực doanh nghiệp, như đã trình bày ở trên. Trong khi đó, lương cơ sở là mức tính dùng để xác định lương, phụ cấp cho cán bộ, công chức, viên chức trong khu vực nhà nước.
Từ ngày 1/7/2024, lương cơ sở được điều chỉnh lên 2.340.000 đồng/tháng. Đây là căn cứ để tính hệ số lương cho hàng triệu người làm việc trong khu vực công, từ giáo viên, bác sĩ đến cán bộ hành chính.
Hai khái niệm này hoạt động song song, phục vụ hai nhóm đối tượng khác nhau, nhưng đều hướng đến mục tiêu chung là bảo đảm mức sống tối thiểu cho người lao động.
Lao động thử việc được trả lương thế nào?
Theo quy định của Bộ luật Lao động 2019, mức lương thử việc do hai bên thỏa thuận nhưng không được thấp hơn 85% mức lương của công việc đó. Tuy nhiên, lương thử việc cũng không được thấp hơn mức lương tối thiểu vùng.
Ví dụ, nếu một lao động làm việc tại vùng I và mức lương chính thức thỏa thuận là 6.000.000 đồng/tháng, thì lương thử việc tối thiểu sẽ là 5.100.000 đồng/tháng (85% của 6 triệu). Nhưng nếu mức lương thỏa thuận chỉ ở mức sàn, lương thử việc vẫn phải đạt tối thiểu 4.960.000 đồng/tháng.
Trách nhiệm của doanh nghiệp và quyền lợi của người lao động
Doanh nghiệp có nghĩa vụ rà soát, điều chỉnh bảng lương, thang lương để bảo đảm không vi phạm quy định về lương tối thiểu. Việc trả lương thấp hơn mức quy định là hành vi vi phạm pháp luật và có thể bị xử phạt hành chính lên đến 75 triệu đồng theo Nghị định 12/2022/NĐ-CP.
Người lao động, từ phía mình, cần chủ động tìm hiểu mức lương tối thiểu áp dụng cho vùng mình làm việc. Nếu phát hiện doanh nghiệp trả lương không đúng quy định, người lao động có quyền khiếu nại đến phòng lao động - thương binh và xã hội cấp huyện, hoặc liên hệ với tổ chức công đoàn để được hỗ trợ bảo vệ quyền lợi.
Một số lưu ý khi tính lương thực nhận
Lương tối thiểu là mức trước khi trừ các khoản bảo hiểm bắt buộc. Khi nhận lương thực tế, người lao động sẽ bị trừ đi phần đóng góp bảo hiểm xã hội (8%), bảo hiểm y tế (1,5%), bảo hiểm thất nghiệp (1%) và thuế thu nhập cá nhân nếu có.
Tuy nhiên, tổng các khoản trừ này không được khiến lương thực nhận của người lao động thấp hơn mức lương tối thiểu vùng, trừ trường hợp người lao động phải thực hiện nghĩa vụ khác theo quy định pháp luật.
Đối với lao động làm thêm giờ, làm việc vào ban đêm, ngày lễ, Tết, mức lương được tính theo hệ số nhân quy định, nhưng phần lương tính trên cơ sở lương tối thiểu không được thấp hơn mức sàn pháp lý.
Lương tối thiểu sẽ tiếp tục tăng trong thời gian tới?
Chính phủ Việt Nam đã xây dựng lộ trình tăng lương tối thiểu phù hợp với tốc độ tăng trưởng kinh tế, năng suất lao động và chỉ số giá tiêu dùng. Mục tiêu là dần thu hẹp khoảng cách giữa lương tối thiểu và mức sống tối thiểu, tiến tới bảo đảm cuộc sống đầy đủ hơn cho người lao động.
Theo nguyên tắc được quy định tại Bộ luật Lao động, mức lương tối thiểu được điều chỉnh dựa trên các yếu tố: mức sống tối thiểu của người lao động và gia đình họ, chỉ số giá tiêu dùng, tốc độ tăng trưởng kinh tế, quan hệ cung - cầu lao động, năng suất lao động và khả năng chi trả của doanh nghiệp.
Việc tăng lương tối thiểu không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn là cam kết xã hội. Khi người lao động có thu nhập đủ sống, họ yên tâm gắn bó với công việc, năng suất được cải thiện và doanh nghiệp cũng hưởng lợi từ đội ngũ nhân sự ổn định, có tay nghề.
Lương tối thiểu vùng 2024 với mức tăng 200.000 đồng/tháng tuy chưa phải là bước nhảy lớn, nhưng là tín hiệu tích cực trong bối cảnh nền kinh tế đang dần phục hồi. Cả người lao động và doanh nghiệp đều cần nắm rõ quy định để thực thi đúng pháp luật, đồng thời hướng tới quan hệ lao động hài hòa, bền vững.