ลียง ความเป็นอยู่ในรูปทรงเล็กๆ ที่ถักทอจากภูมิปัญญา

บ้านไหนเคยมีลียง มักจะไม่ลืม
มันคือตะกร้าไม้ไผ่สาน ทรงสี่เหลี่ยม บางทีก็ทรงกระบอก มีหูหิ้วสองข้าง มีฝาปิด ถูกวางไว้บนชั้นสูงในห้องครัว ใต้ถุนบ้าน หรือแขวนไว้หลังบานประตู ภายในอาจมีข้าวสาร ถั่ว หรือของแห้งอื่นๆ ที่เ้าของบ้านเก็บไว้ใช้ยามจำเป็น ลียงจึงไม่ใช่แค่ภาชนะ แต่เป็นที่เก็บของชีวิต
ย้อนไปสักสองสามทศวรรษก่อน ลียงเป็นเครื่องใช้ที่พบได้ทั่วไปในชนทไทย โดยเฉพาะในภาเหนือและภาคอีสาน ที่มีป่าไผ่และมีช่างสานรุ่นคุณปู่คุณย่า ใบไผ่ถูกเลือกตัดมาตากแห้ง แล้วนำมาผ่านขั้นตอนการแช่น้ำ ปอกเปลือก แล้วถักเป็นฝอยบางๆ ก่อนจะสานขึ้นรูป ช่างฝีมือจะรู้ว่า ลียงที่ดีต้องมีเนื้อสานแน่น หูหิ้วแข็งแรง และฝาปิดพอดีขนาด ไม่ใช่เรื่องง่ายที่จะทำให้ภาชณะไม้ไผ่กลายเป็นสิ่งที่ทั้งสวยและใช้งานได้นาน
ส่วนใหญ่ ลียงถูกใช้เก็บข้าวเปลือก ข้าวเหนียว หรือข้าวสาร ในยามที่ยังไม่มีถังพลาสติกหรือขวดแก้วมาทดแทน ความระบายอากาของไม้ไผ่ช่วยให้ข้าวไม่อับชื้น ไม่ขึ้นรา บางบ้านใช้ลียงใบใหญ่เก็บผ้า เก็บของในห้องครัว หรือแม้แต่ใส่ของกินที่หาได้จากป่า จากนา เพื่อนำไปฝากญาติ ไปตลาด หรือไปงานบุญงานบวช ในวันดีคืนดี ลียงที่มีผ้าเขียงปูด้านในก็กลายเป็นตะกร้าหิ้วข้าวเหนียว ขนม หรือของฝาก ที่เดินทางไปกับคนในครอบครัว
แต่บทบาทของลียงไม่ได้จบลงที่การใช้งาน
ในงานบุญงานบวช ลียงมักปรากฏเป็นส่วนหนึ่งของการทำบุญตักบาตร หรือการนำของไปถวายพระภิกษุ มันเป็นภาชนะที่มีความสุภาพ ไม่หวือหวา และยังคงสื่อถึงความตั้งใจของผู้ให้ ในบางท้องถิ่น ลียงใหม่ที่สานสวยยังถูกใช้เป็นของขวัญในงานแต่งงาน งานขึ้นบ้านใหม่ หรือเป็นสิ่งที่หลานรุ่นหลานขอจากคุณย่าเพื่อนำไปใช้ใน้านของตัวเอง นั่นเพราะลียงบ่งบอกถึงความเป็นอยู่แบบไทย ความพอเพียง และความประณีตของคนที่สร้างมันขึ้นมาจากมือเปล่า
ช่างสานลียงในัจจุบันน้อยลงทุกที
เมื่อภาชนะพลาสติกมีราาถูก หาซื้อง่าย และทนานต่อสภาพอากาศ คนจึงหันไปใช้สิ่งอื่น ไม้ไผ่ก็ยากจะหาในบางพื้นที่ อาชีพสานลียงจึงกลายเป็นภูมิปัญญาที่ค่อย เลือนหาย คนหนุ่มสาวไม่ค่อยมีโอกาสได้เรียนรู้วิธีถักทอ บางคนอาจเห็นลียงเป็นของตกแต่งบ้านมากกว่าเครื่องใช้ในชีวิตจริง แต่นั่นก็ไม่ใช่เรื่องน่าตำหนิ เพราการที่ลียงยังคงมีที่อยู่ในบ้าน ไม่ว่าจะในห้องครัว ห้องรับแขก หรือมุมตกแต่ง ก็หมายความว่าความทรงจำและความงามของมันยังไม่สูญหายไปไหน
ลียงในวันนี้อาจไม่ใช่สิ่งจำเป็นในบ้านทุกหลัง แต่มันยังคงเป็นตัวแทนของชีวิตที่เคยเรียบง่ายกว่านี้ เป็นหลักฐานว่า คนรุ่นก่อนเคยมีวิธีเก็บ ใช้ และดูแลของที่ตัวเองมีอย่างฉลาดและประณีต ใครก็ตามที่เคยเปิดฝาลียงใบเก่าแล้วได้กลิ่นไม้ไผ่แห้ง กลิ่นข้าว หรือกลิ่นของบ้านเก่า จะเข้าใจว่า ลียงไม่ได้เก็บแค่ของ แต่เก็บความรู้สึกของคนที่เคยใช้ชีวิตร่วมกับมัน