Xe cứu thương: Những điều bạn cần biết trước khi tình huống khẩn cấp xảy ra

Tiếng còi xe cứu thương vang lên giữa phố xá khiến ai cũng phải ngoái nhìn. Với người trong cuộc, đó có thể là khoảng cách giữa sự sống và cái chết. Thế nhưng, không phải ai cũng hiểu rõ xe cứu thương hoạt động ra sao, khi nào nên gọi, gọi cho ai và cần chuẩn bị gì trong lúc chờ đợi. Nắm được những thông tin này trước khi sự cố xảy ra sẽ giúp bạn bình tĩnh và xử lý đúng hơn trong giây phút quan trọng nhất.
Xe cứu thương là gì và vai trò của nó
Xe cứu thương là phương tiện chuyên dụng được trang bị để vận chuyển bệnh nhân, nạn nhân tai nạn đến cơ sở y tế, đồng thời cung cấp sơ cấp cứu ngay trên đường đi. Khác với xe tải chở người thông thường, xe cứu thương có không gian dành cho người nằm, thiết bị y tế, oxy, thuốc cấp cứu cơ bản và đội ngũ nhân viên được đào tạo về cấp cứu.
Vai trò của xe cứu thương không chỉ dừng lại ở việc "chở". Trên thực tế, nhiều trường hợp ngừng tim, khó thở nặng, chấn thương nghiêm trọng cần được can thiệp ngay từ hiện trường hoặc trong lúc di chuyển. Nếu chỉ đưa nạn nhân lên xe gia đình rồi lao đi tìm bệnh viện, nguy cơ biến chứng và tử vong sẽ tăng cao vì thiếu người có chuyên môn và thiếu thiết bị hỗ trợ.
Các loại xe cứu thương phổ biến
Không phải chiếc xe nào gắn đèn đỏ cũng giống nhau. Ở Việt Nam, xe cứu thương thường được chia thành mấy nhóm chính theo mức độ trang bị và mục đích sử dụng.
Xe cấp cứu cơ bản được trang bị cáng, bình oxy, túi sơ cứu, máy đo huyết áp và nhân viên y tế có kỹ năng cấp cứu cơ bản. Loại xe này phù hợp với các trường hợp cần vận chuyển nhưng tình trạng bệnh ổn định tương đối, ví dụ chuyển viện giữa các cơ sở y tế.
Xe cấp cứu nâng cao có thêm máy theo dõi nhịp tim, máy khử rung tim, máy hút đờm, thuốc cấp cứu và thường có bác sĩ hoặc điều dưỡng cấp cứu đi cùng. Đây là loại xe được điều động cho các ca nguy kịch như nhồi máu cơ tim, đột quỵ, tai nạn giao thông nặng.
Xe cấp cứu chuyên sâu di động gần giống một phòng cấp cứu thu nhỏ, dành cho bệnh nhân phải thở máy, phụ thuộc máy móc khi chuyển viện xa, chẳng hạn chuyển từ tỉnh lên tuyến trung ương.
Ngoài ra còn có xe cấp cứu chuyên dụng cho bệnh truyền nhiễm, xe sơ tán y tế hàng loạt khi xảy ra tai nạn tập thể, hay xe cấp cứu ngoại vi phục vụ vùng sâu vùng xa.
Khi nào nên gọi xe cứu thương
Nhiều người chần chừ vì sợ "làm quá", nhưng với cấp cứu, chậm trễ bao giờ cũng đắt hơn nhầm lẫn. Bạn nên gọi xe cứu thương ngay khi gặp các tình huống như: đau ngực dữ dội hoặc kéo dài, khó thở nặng, ngất hoặc không phản ứng, co giật không ngừng, chảy máu nhiều không cầm được, chấn thương đầu, gãy xương hở, tai nạn giao thông có người bị thương, đột quỵ với các dấu hiệu méo miệng, yếu liệt nửa người, nói khó.
Một nguyên tắc đơn giản: nếu bạn phải tự hỏi "có nên gọi cấp cứu không", thì câu trả lời thường là có. Nhân viên tổng đài sẽ hỗ trợ đánh giá tình huống và quyết định điều động xe phù hợp.
Gọi số nào và nói gì khi gọi cấp cứu
Tại Việt Nam, số điện thoại cấp cứu y tế là 115. Khi gọi, hãy nói chậm, rõ và cung cấp đủ các thông tin quan trọng: địa chỉ hiện trường cụ thể nhất có thể (tên đường, số nhà, điểm dễ nhận biết), tình trạng của nạn nhân (tỉnh hay bất tỉnh, có thở không, đang chảy máu ở đâu), số lượng người bị nạn nếu có nhiều, và số điện thoại của bạn để nhân viên y tế liên hệ lại khi cần.
Giữ điện thoại mở sau khi gọi xong. Nếu có thể, nhờ một người đứng ở đầu ngõ hoặc cổng để hướng dẫn xe vào, vì thời gian tìm đường đôi khi còn dài hơn cả thời gian cấp cứu.
Cần làm gì trong lúc chờ xe đến
Những phút chờ đợi có thể được tận dụng rất hiệu quả nếu bạn biết cách. Với người ngất không thở, hãy tiến hành ép ngực theo hướng dẫn của nhân viên tổng đài nếu bạn được hướng dẫn qua điện thoại. Với người nôn hoặc bất tỉnh, đặt nạn nhân nằm nghiêng an toàn để tránh sặc. Với vết thương chảy máu, dùng vải sạch đè trực tiếp lên vết thương. Với người nghi gãy xương, đừng cố nắn hay xoay chân tay; để nguyên tư thế thoải mái nhất.
Đồng thời, dọn sẵn lối đi trong nhà, chuẩn bị thẻ bảo hiểm y tế, giấy tờ tùy thân và các thuốc đang dùng của bệnh nhân. Nếu bệnh nhân là người già hoặc trẻ nhỏ, hãy ghi nhớ các bệnh nền để báo cho nhân viên y tế ngay khi họ đến.
Xe cứu thương công lập và dịch vụ tư nhân
Hiện nay ngoài hệ thống cấp cứu 115 của các bệnh viện công, thị trường còn có nhiều đơn vị cung cấp dịch vụ xe cứu thương tư nhân. Mỗi loại có ưu điểm riêng. Xe công lập thường được điều động nhanh trong phạm vi gần bệnh viện và chi phí theo quy định của nhà nước. Dịch vụ tư nhân linh hoạt hơn trong việc chuyển viện theo yêu cầu, đưa đón xa, phục vụ người bệnh cần chuyển tuyến hoặc về quê điều dưỡng, nhưng chi phí phụ thuộc vào loại xe, quãng đường, nhân sự đi cùng và thiết bị sử dụng.
Điều quan trọng là kiểm tra tính hợp pháp của đơn vị cung cấp dịch vụ. Một xe cứu thương đạt chuẩn phải có giấy phép hoạt động, nhân sự có chứng chỉ cấp cứu, trang thiết bị được kiểm định. Trước khi cần dùng đến dịch vụ chuyển viện theo yêu cầu, nên tìm hiểu và lưu sẵn số điện thoại của một vài đơn vị uy tín, thay vì tìm kiếm vội vàng khi tình huống đã khẩn cấp.
Về chi phí, con số cụ thể thay đổi theo thời điểm và từng đơn vị, nên cách tốt nhất là hỏi rõ trước khi đồng ý sử dụng: xe loại gì, ai đi cùng, tính phí theo km hay theo ca, có phát sinh phụ phí đêm hay phụ phí chờ không. Đối với xe cấp cứu 115, người bệnh vẫn phải trả chi phí theo quy định, tuy nhiên phần chi phí y tế tại bệnh viện sau đó có thể được bảo hiểm y tế chi trả như bình thường.
Những hiểu lầm thường gặp về xe cứu thương
Một số người ngại gọi cấp cứu vì cho rằng đi taxi hay xe gia đình sẽ nhanh hơn. Trong thành phố giờ cao điểm, xe cứu thương có ưu thế vượt trội nhờ được ưu tiên nhường đường, và quan trọng hơn, có người xử lý được biến chứng trên đường. Ngược lại, ở vùng nông thôn xa trạm y tế, việc chờ xe từ tuyến trên có thể lâu, khi đó việc đưa nạn nhân bằng phương tiện sẵn có đến trạm y tế gần nhất để sơ cứu ban đầu là lựa chọn hợp lý, kết hợp gọi cấp cứu song song.
Hiểu lầm thứ hai là nghĩ rằng cứ gọi là xe đến ngay. Thời gian phản ứng phụ thuộc khoảng cách, tình trạng xe đang phục vụ và giao thông. Vì vậy, việc sơ cứu đúng cách tại hiện trường vẫn vô cùng cần thiết.
Hiểu lầm thứ ba là cho rằng nhường đường xe cứu thương chỉ là "văn hóa". Thực tế đây là nghĩa vụ pháp lý. Mỗi phương tiện dồn sang một bên, nhường làn cho xe cứu thương là góp phần trực tiếp cứu một mạng người, có khi chính là người thân của bạn.
Chuẩn bị từ hôm nay, không phải khi xảy ra chuyện
Cấp cứu là chuyện của tích tắc, nhưng chuẩn bị thì có thể làm từ trước. Hãy lưu số 115 vào điện thoại, dạy trẻ nhỏ trong nhà cách gọi cấp cứu và đọc địa chỉ nhà. Người có ông bà lớn tuổi hoặc người mắc bệnh mạn tính nên tìm hiểu trước cơ sở y tế gần nhất và các dịch vụ xe cứu thương tại khu vực mình sống. Dán ghi chú thông tin người liên hệ khẩn cấp và bệnh nền lên tủ lạnh hoặc ví cũng là mẹo nhỏ nhưng rất hữu ích.
Xe cứu thương chỉ phát huy hết tác dụng khi hệ thống vận hành trơn tru, và mắt xích quan trọng nhất chính là người gọi cấp cứu. Một cuộc gọi nhanh chóng, thông tin chính xác, sơ cứu đúng cách và nhường đường kịp thời — bốn yếu tố tưởng chừng đơn giản ấy, khi kết hợp lại, chính là thứ giúp tiếng còi xe cứu thương luôn mang theo hy vọng.