ബ്രിക്സ്: മാറുന്ന ലോക സാമ്പത്തിക ക്രമം

ദശാബ്ദങ്ങളായി ലോക സാമ്പത്തിക തീരുമാനങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്തിരുന്നത് ചുരുക്കം ചില രാജ്യങ്ങളുടെ കൂട്ടായ്മകളായിരുന്നു. എന്നാൽ ഇരുപത്തൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തോടെ ആ ചിത്രത്തിൽ ഗണ്യമായ മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. പാരമ്പര്യമായി സാമ്പത്തിക ശക്തികേന്ദ്രങ്ങളായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്ന രാജ്യങ്ങൾക്ക് പുറമേ, വികസനശീല രാജ്യങ്ങളുടെ ഒരു കൂട്ടായ്മ ആഗോള ചർച്ചകളിൽ നിർണ്ണായക സ്വാധീനം ചെലുത്താൻ തുടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ബ്രിക്സ് (BRICS) എന്ന സംഘടനയുടെ വളർച്ചയും പ്രവർത്തനവും ഈ മാറ്റത്തിന്റെ ഏറ്റവും വ്യക്തമായ ഉദാഹരണമാണ്.
തുടക്കത്തിൽ ഒരു നിക്ഷേപ സംബന്ധിയായ പദമായിരുന്നു ബ്രിക്സ്. ബ്രസീൽ, റഷ്യ, ഇന്ത്യ, ചൈന, ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക എന്നീ രാജ്യങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക സാധ്യതകൾ മുൻനിർത്തി ജിം ഒ നീൽ എന്ന സാമ്പത്തിക വിദഗ്ധൻ മുന്നോട്ടുവെച്ച ഒരു ആശയം പിന്നീട് ഒരു രാഷ്ട്രീയ വേദിയായി മാറുകയായിരുന്നു. സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ വേഗതയും ജനസംഖ്യയും പ്രകൃതി വിഭവങ്ങളും കണക്കിലെടുത്തപ്പോൾ, ഈ രാജ്യങ്ങൾ ലോക സാമ്പത്തിക ഭൂപടത്തിലെ പ്രധാന കളിക്കാരാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ഇന്ന് ഈ കൂട്ടായ്മ വെറുമൊരു ചർച്ചാ വേദി മാത്രമല്ല, മറിച്ച് ആഗോള സാമ്പത്തിക നയങ്ങളെ സ്വാധീനിക്കുന്ന ഒരു ശക്തികേന്ദ്രം കൂടിയാണ്.
ലോക ബാങ്ക്, അന്താരാഷ്ട്ര നാണയ നിധി (ഐഎംഎഫ്) തുടങ്ങിയ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനരീതികളിൽ പല വികസനശീല രാജ്യങ്ങളും അതൃപ്തി പ്രകടിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളുടെ ആധിപത്യം കൂടുതലുള്ള ഈ സ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് പകരമായി ബ്രിക്സ് രാജ്യങ്ങൾ ന്യൂ ഡെവലപ്മെന്റ് ബാങ്ക് (NDB) പോലുള്ള സംവിധാനങ്ങൾക്ക് രൂപം നൽകി. അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനത്തിനും സാമ്പത്തിക പുരോഗതിക്കും ആവശ്യമായ ഫണ്ടിംഗ് സ്വന്തമായി നിർവഹിക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെയാണ് ഇത് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ഇത് വികസനശീല രാജ്യങ്ങൾക്ക് സാമ്പത്തിക കാര്യങ്ങളിൽ കൂടുതൽ സ്വാതന്ത്ര്യം നൽകുന്നുണ്ട്.
നാണയ കൈമാറ്റങ്ങളിലും ബ്രിക്സ് ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്. അമേരിക്കൻ ഡോളറിന്റെ ആധിപത്യം കുറച്ച്, അംഗരാജ്യങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള കച്ചവടങ്ങളിൽ സ്വന്തം നാണയങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്ന കാര്യത്തിൽ ചർച്ചകൾ നടക്കുന്നുണ്ട്. ഇത് ആഗോള വിപണിയിലെ ഡോളറിന്റെ മേധാവിത്തത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന ഒരു നീക്കമായി കാണപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ഇത് എളുപ്പത്തിൽ നടപ്പിലാക്കാനുള്ള ഒരു കാര്യമല്ല. ലോക സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഡോളറിന് ഇപ്പോഴും ഗണ്യമായ സ്വാധീനമുണ്ട്. എങ്കിലും, പ്രാദേശിക നാണയങ്ങളിലുള്ള കച്ചവടം വർദ്ധിപ്പിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ ആഗോള സാമ്പത്തികത്തിലെ സന്തുലിതാവസ്ഥയ്ക്ക് വേണ്ടിയുള്ള ഒരു ചുവടുവെപ്പാണ്.
എന്നാൽ ബ്രിക്സിന്റെ വഴിയിൽ വെല്ലുവിളികളില്ലാതില്ല. അംഗരാജ്യങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള രാഷ്ട്രീയവും സാമ്പത്തികവും ആയ താൽപ്പര്യങ്ങൾ എപ്പോഴും ഒത്തുപോകുന്നില്ല. ഉദാഹരണത്തിന്, ഇന്ത്യയും ചൈനയും തമ്മിലുള്ള അതിർത്തി തർക്കങ്ങളും സാമ്പത്തിക മത്സരവും ഈ കൂട്ടായ്മയുടെ ഐക്യത്തിന് ചിലപ്പോൾ വെല്ലുവിളിയാകാറുണ്ട്. കൂടാതെ, ഓരോ രാജ്യത്തിന്റെയും ആഭ്യന്തര സാമ്പത്തിക സ്ഥിതിഗതികൾ വ്യത്യസ്തമായതിനാൽ ഒരേ നയങ്ങൾ എല്ലാവർക്കും ബാധകമാക്കുക പ്രയാസമാണ്. ഇത്തരം വൈവിധ്യങ്ങൾക്കിടയിലും പൊതുവായ താൽപ്പര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുക എന്നത് ബ്രിക്സിന് മുന്നിലുള്ള പ്രധാനപ്പെട്ട ദൗത്യമാണ്.
ഇന്ത്യയുടെ കാര്യത്തിൽ ബ്രിക്സ് വേദി നിർണ്ണായകമാണ്. പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് തന്നെ, വികസനശീല രാജ്യങ്ങളുടെ കൂട്ടായ്മയിൽ സജീവ സാന്നിധ്യമാകാൻ ഇന്ത്യക്ക് ഇതിലൂടെ സാധിക്കുന്നുണ്ട്. ആഗോള തലത്തിൽ ഇന്ത്യയുടെ ശബ്ദം ഉയർത്താനും, ദക്ഷിണ-ദക്ഷിന സഹകരണം ശക്തിപ്പെടുത്താനും ഈ വേദി ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്. സാങ്കേതിക വിദ്യ, കാലാവസ്ഥാ മാറ്റം, ഊർജ്ജം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലും ബ്രിക്സ് രാജ്യങ്ങൾ തമ്മിൽ സഹകരണം വർദ്ധിച്ചുവരുന്നു.
സമീപകാലത്ത് ബ്രിക്സ് കൂട്ടായ്മയിലേക്ക് പുതിയ അംഗങ്ങളെ ക്ഷണിച്ചത് ഈ സംഘടന്റെ വികാസത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മധ്യപൂർവ്വൻ, ആഫ്രിക്കൻ മേഖലകളിലെ രാജ്യങ്ങളുടെ താൽപ്പര്യം ഈ കൂട്ടായ്മയുടെ ആകർഷണീയത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ അംഗസംഖ്യ വർദ്ധിക്കുന്നത് തീരുമാനമെടുക്കുന്ന പ്രക്രിയകളെ സങ്കീർണ്ണമാക്കിയേക്കാം. വലുതാവുമ്പോഴും സംഘടനയുടെ ലക്ഷ്യങ്ങളിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുക എന്നത് ഭാവിയിലെ പ്രധാന വെല്ലുവിളിയായിരിക്കും.
ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ ബ്രിക്സ് എന്നത് സാമ്പത്തിക കണക്കുകളുടെ കൂട്ടായ്മയാണെന്ന് തോന്നാം. എന്നാൽ ആഴത്തിൽ നോക്കുമ്പോൾ, ഇത് ലോക്രമത്തിലെ മാറ്റങ്ങളുടെ പ്രതീകമാണ്. ഒരുധ്രുവീയതയിൽ നിന്ന് ബഹുധ്രുവീയതയിലേക്ക് ലോകം നീങ്ങുമ്പോൾ, ബ്രിക്സ് പോലുള്ള കൂട്ടായ്മകൾ ആ സംക്രമണ കാലഘട്ടത്തിലെ പ്രധാന ഘടകങ്ങളാണ്. ഭാവിയിൽ ഈ കൂട്ടായമ എത്രത്തോളം ഫലപ്രദമായി പ്രവർത്തിക്കും എന്നത് അംഗരാജ്യങ്ങളുടെ സഹകരണത്തെയും, ആഗോള സാഹചര്യങ്ങളെയും ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. സാമ്പത്തിക വളർച്ച മാത്രമല്ല, തുല്യതയുള്ള ഒരു ആഗോള ക്രമം എന്ന ആശയം മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകാൻ ബ്രിക്സിന് സാധിക്കുമോ എന്നതാണ് ഇനി കാണാനുള്ളത്.