Η Πολιτική που Έχτισε Γέφυρες σε Έναν Κατακερματισμένο Τόπο

Υπάρχουν πολιτικοί που αφήνουν το στίγμα τους στα κοινοβούλια και στις ομιλίες τους, και υπάρχουν εκείνοι που το αφήνουν στους δρόμους που άνοιξαν, στις συνομιλίες που τόλμησαν να κάνουν, στις σχέσεις που επιδίωξαν να επιδιορθώσουν. Η Ντόρα Μπακογιάννη ανήκει στη δεύτερη κατηγορία—και αυτό την κάνει ξεχωριστή στο ελληνικό πολιτικό τοπίο.
Γεννημένη στην καρδιά της μεταπολιτευτικής Ελλάδας, μεγαλωμένη σε οικογένεια που σημάδεψε την πολιτική ιστορία της χώρας, θα μπορούσε εύκολα να ακολουθήσει τον εύκολο δρόμο της προβολής. Αντ' αυτού, επέλεξε να ασχοληθεί με τα δύσκολα: την εξωτερική πολιτική σε μια περίοδο που η Ελλάδα έψαχνε τη θέση της, την τοπική αυτοδιοίκηση όταν η Αθήνα πνιγόταν στα σκουπίδια, την κοινωνική συναίνεση σε μια εποχή έντονου διχασμού.
Ως δήμαρχος Αθηναίων τη δεκαετία του 2000, αντιμετώπισε την πραγματικότητα που πολλοί αποφεύγουν. Η πόλη δεν χρειαζόταν άλλα μεγαλόπνοα σχέδια σε χαρτιά—χρειαζόταν να δουλέψουν τα ασανσέρ στο μετρό, να καθαρίσουν οι δρόμοι, να ανοίξουν δρόμοι που είχαν κλείσει από την αδιαφορία. Αυτή η πρακτική προσέγγιση, η προσήλωση στα αυτονόητα που δεν γίνονται αυτονόητα, χαρακτήρισε την πολιτική της στάση.
Το πραγματικό ενδιαφέρον, όμως, βρίσκεται στην πορεία της στο υπουργείο Εξωτερικών. Εκεί όπου άλλοι βλέπουν πρωτόκολλα και διακρατικές σχέσεις, η Μπακογιάννη είδε ευκαιρίες για διάλογο. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα: η προσέγγιση με την Τουρκία τη δεκαετία του 2000. Σε μια εποχή που ο εθνικισμός πωλούσε εύκολα, επέμενε στη σημασία των καναλιών επικοινωνίας. Δεν ήταν αφέλεια—ήταν η αναγνώριση ότι οι κρίσεις δεν λύνονται με απομόνωση, αλλά με την ικανότητα να μιλάς ακόμα και όταν διαφωνείς έντονα.
Αυτή η στάση δεν την έκανε δημοφιλή σε όλους. Στην ελληνική πολιτική, όπου το ασφαλές είναι συχνά να κρατάς σκληρή στάση και να αφήνεις τους άλλους να αναζητούν λύσεις, η επιλογή του διαλόγου ερμηνεύεται εύκολα ως υποχώρηση. Η Μπακογιάννη το γνώριζε. Το δέχτηκε ως κόστος της πολιτικής που επέλεξε.
Το προσωπικό της δράμα—η δολοφονία του συζύγου της Παύλου Μπακογιάννη από τη 17 Νοέμβρη το 1989—σχημάτισε μια ιδιαίτερη σχέση με την έννοια της βίας και του εξτρεμισμού. Όταν άλλοι θα μπορούσαν να καλλιεργήσουν το μίσος, επέλεξε να μιλήσει για τη σημασία της δημοκρατίας, για την ανάγκη να μην αφήνεις τον φόβο να καθορίζει τις επιλογές σου. Αυτό δεν είναι απλώς ηθικό κεφάλαιο—είναι πολιτική στάση που επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεις συγκρούσεις, διαπραγματεύσεις, αντιπάλους.
Η πορεία της στη Νέα Δημοκρατία αποκαλύπτει και τις ασυμβατότητες. Η σχέση της με τον Αντώνη Σαμαρά, η στήριξη που έδωσε ή απέσυρε, οι δημόσιες διαφωνίες της με την πορεία του κόμματος σε συγκεκριμένα ζητήματα—όλα αυτά δείχνουν κάτι σπάνιο στην ελληνική πολιτική: την ικανότητα να λες «όχι» ακόμα και όταν το κόστος είναι προσωπικό. Η διαγραφή της από το κόμμα το 2010, μετά την ψήφιση του Μνημονίου, δεν ήταν απλώς τιμωρία—ήταν η επιβεβαίωση ότι είχε επιλέξει να μην ακολουθεί παθητικά.
Σήμερα, ως ανεξάρτητη βουλευτής και ευρωβουλευτής, συνεχίζει να ασχολείται με τα ίδια θέματα: την ενεργειακή ασφάλεια, τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο, την ανάγκη η Ελλάδα να έχει φωνή στα ευρωπαϊκά τραπέζια. Η εμπειρία της είναι πλέον τέτοια που δύσκολα μπορείς να την αγνοήσεις—ακόμα και όταν διαφωνείς μαζί της.
Το ερώτημα που θέτει η πορεία της είναι ευρύτερο: τι σημαίνει να είσαι χρήσιμος στην πολιτική; Στην Ελλάδα, το μέτρο της επιτυχίας είναι συχνά η εκλογική νίκη, η κατάληψη της εξουσίας. Η Μπακογιάννη προτείνει ένα διαφορετικό κριτήριο: την ικανότητα να διατηρείς δίαυλους ανοιχτούς, να μιλάς με όσους θεωρούνται απρόσιτοι, να χτίζεις συναινέσεις που άλλοι θεωρούν αδύνατες.
Αυτό δεν είναι ρομαντική άποψη της πολιτικής. Είναι ρεαλισμός που αναγνωρίζει ότι σε έναν κόσμο κατακερματισμένο, η ικανότητα της γέφυρας είναι πιο σπάνια και πιο πολύτιμη από την ικανότητα του τείχους.