เมื่อพูดถึงการรับมือกับโควิด-19 ในประเทศไทย ชื่อของ "กรมควบคุมโรค" คือหน่วยงานที่ถูกกล่าวถึงมากที่สุดหน่วยงานหนึ่ง ทั้งจากการแถลงสถานการณ์ผู้ติดเชื้อในช่วงที่มีการระบาดหนัก การออกคำแนะนำการป้องกันตัว ไปจนถึงการดูแลระบบเฝ้าระวังโรคที่ยังคงดำเนินต่อมาถึงปัจจุบัน บทความนี้จะพาไปทำความรู้จักกรมควบคุมโรคให้ลึกขึ้นว่าทำหน้าที่อะไร ทำงานอย่างไรในช่วงวิกฤตโควิด และประชาชนทั่วไปจะติดตามข้อมูลที่ถูกต้องจากหน่วยงานนี้ได้จากช่องทางไหน
กรมควบคุมโรคคือหน่วยงานอะไร
กรมควบคุมโรคเป็นหน่วยงานระดับกรมสังกัดกระทรวงสาธารณสุข มีภารกิจหลักในการป้องกันและควบคุมโรคติดต่อในระดับประเทศ ครอบคลุมทั้งโรคติดต่อจากเชื้อไวรัสและแบคทีเรีย โรคที่มีแมลงหรือสัตว์เป็นพาหะ โรคติดต่อจากการมีเพศสัมพันธ์ รวมถึงการเฝ้าระวังภัยสุขภาพจากต่างประเทศ งานของกรมฯ ไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะช่วงที่มีการระบาด แต่ทำงานอย่างต่อเนื่องผ่านเครือข่ายที่กระจายอยู่ทั่วประเทศ ทั้งศูนย์วิทยาศาสตร์การแพทย์ในภูมิภาคต่าง ๆ และการประสานงานกับสาธารณสุขจังหวัด โรงพยาบาล และหน่วยงานท้องถิ่น
สิ่งที่ทำให้กรมควบคุมโรคมีความสำคัญอย่างยิ่งคือบทบาทเป็น "ศูนย์กลางข้อมูล" ข้อมูลการเฝ้าระวังโรคของประเทศไทยถูกรวบรวม วิเคราะห์ และแปลผลจากทีมแพทย์และนักวิชาการสาธารณสุขก่อนนำไปใช้กำหนดมาตรการต่าง ๆ
บทบาทของกรมควบคุมโรคในการรับมือโควิด-19
ตั้งแต่มีการระบาดของเชื้อไวรัสโคโรนาสายพันธุ์ใหม่ในต้นปี 2563 กรมควบคุมโรคทำหน้าที่หลักในหลายด้านที่เกี่ยวข้องกับชีวิตประจำวันของคนไทยโดยตรง
ด้านการเฝ้าระวังและค้นหาผู้ป่วย กรมฯ ดำเนินระบบคัดกรองผู้เดินทางจากต่างประเทศ ตรวจหาเชื้อผ่านห้องปฏิบัติการเครือข่าย และทำการสอบสวนโรคเพื่อตามหาผู้สัมผัสใกล้ชิด เพื่อชะลอการแพร่กระจายของเชื้อในแต่ละพื้นที่
ด้านการสื่อสารความเสี่ยง ช่วงที่การระบาดรุนแรง กรมควบคุมโรคเป็นเวทีหลักในการแถลงตัวเลขผู้ติดเชื้อรายวัน อัตราการรักษาหาย และสถานการณ์ในแต่ละจังหวัด พร้อมทั้งออกคำแนะนำการป้องกันตัว เช่น การสวมหน้ากากอนามัย การล้างมือ และการเว้นระยะห่าง ซึ่งประชาชนใช้เป็นแนวทางปฏิบัติในชีวิตประจำวัน
ด้านการสนับสนุนการฉีดวัคซีน แม้นโยบายระดับประเทศจะอยู่ภายใต้ศูนย์บริหารสถานการณ์การแพร่ระบาด (ศบค.) และกระทรวงสาธารณสุข แต่กรมควบคุมโรคมีส่วนในการวางระบบข้อมูลการให้บริการวัคซีน รวมถึงแอปพลิเคชัน "หมอพร้อม" ที่ใช้จองคิวฉีดวัคซีนและเก็บประวัติการฉีด ซึ่งยังคงใช้ตรวจสอบประวัติการรับวัคซีนได้จนถึงปัจจุบัน
ด้านความร่วมมือระหว่างประเทศ กรมฯ ทำงานร่วมกับองค์การอนามัยโลกและหน่วยงานสุขภาพของประเทศเพื่อนบ้านในการแลกเปลี่ยนข้อมูลสายพันธุ์เชื้อและสถานการณ์การระบาด ซึ่งเป็นข้อมูลสำคัญในการเตรียมความพร้อมรับมือสายพันธุ์ใหม่
ช่องทางติดตามข้อมูลโควิดจากกรมควบคุมโรค
หนึ่งในปัญหาที่พบบ่อยคือข้อมูลโควิดในโลกออนไลน์มีทั้งถูกและผิดปะปนกันไป การอ้างอิงจากแหล่งข้อมูลทางการจึงเป็นสิ่งที่ควรทำเสมอ ช่องทางหลักของกรมควบคุมโรคมีดังนี้
- เว็บไซต์อย่างเป็นทางการ ddc.moph.go.th ซึ่งเผยแพร่รายงานสถานการณ์โรค ข่าวสาร และคำแนะนำด้านสุขภาพ
- สายด่วนกรมควบคุมโรค หมายเลข 1422 ให้คำปรึกษาข้อมูลด้านโรคติดต่อรวมถึงโควิด-19 ตลอด 24 ชั่วโมง
- เพจและช่องทางสื่อสังคมออนไลน์อย่างเป็นทางการของกรมฯ ที่อัปเดตสถานการณ์และคำแนะนำอย่างต่อเนื่อง
- แอปพลิเคชันหมอพร้อมสำหรับตรวจสอบประวัติการรับวัคซีนโควิด-19
หากมีข้อสงสัยเร่งด่วน เช่น ต้องการทราบว่าอาการที่เป็นอยู่ควรเข้าพบแพทย์หรือไม่ หรือต้องการยืนยันว่าข้อมูลที่ได้รับจากการส่งต่อเป็นเรื่องจริงหรือข่าวปลอม การโทรสายด่วน 1422 เป็นทางเลือกที่สะดวกและรวดเร็วที่สุด
โควิด-19 ปัจจุบันเฝ้าระวังอย่างไร
สถานการณ์โควิด-19 ในไทยเปลี่ยนจากช่วงวิกฤตเข้าสู่การอยู่ร่วมกับโรค โดยตั้งแต่วันที่ 1 ตุลาคม 2565 โควิด-19 ได้รับการปรับจาก "โรคติดต่ออันตราย" เป็น "โรคติดต่อที่ต้องเฝ้าระวัง" ส่งผลให้มาตรการบังคับต่าง ๆ คลายลง การรายงานสถานการณ์เปลี่ยนจากรายวันเป็นการสรุปรายสัปดาห์ และการดูแลผู้ป่วยส่วนใหญ่จัดอยู่ในระบบการรักษาตามอาการเหมือนโรคทางเดินหายใจทั่วไป
อย่างไรก็ตาม เชื้อโคโรนาไวรัสยังไม่หายไปจากสังคม ยังมีการกลายพันธุ์เป็นสายพันธุ์ใหม่อย่างต่อเนื่อง และอาจมีช่วงที่จำนวนผู้ป่วยเพิ่มขึ้นเป็นระยะ โดยเฉพาะช่วงฤดูฝนและฤดูหนาวที่โรคทางเดินหายใจมักระบาดมากขึ้น ข้อมูลสถานการณ์ล่าสุดจึงควรตรวจสอบจากเว็บไซต์กรมควบคุมโรคหรือสายด่วน 1422 เสมอ เพราะตัวเลขและคำแนะนำอาจปรับเปลี่ยนตามช่วงเวลา
ประชาชนควรทำอย่างไรในปัจจุบัน
แนวทางปฏิบัติสำหรับคนทั่วไปในวันนี้ไม่ซับซ้อน เมื่อมีอาการเป็นหวัด ไอ เจ็บคอ หรือมีไข้ ควรหยุดพัก ดื่มน้ำให้เพียงพอ และลดการไปในที่แออัดหรือเลี่ยงการสัมผัสผู้สูงอายุและผู้มีโรคประจำตัว หากอาการรุนแรงขึ้น เช่น หายใจลำบาก เจ็บหน้าอก หรือมีไข้สูงต่อเนื่องหลายวัน ควรรีบพบแพทย์ โดยเฉพาะกลุ่มเสี่ยง เช่น ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ ผู้ที่มีโรคเรื้อรัง และผู้ที่ภูมิคุ้มกันต่ำ
การฉีดวัคซีนตามคำแนะนำล่าสุดยังคงเป็นวิธีลดความรุนแรงของโรคที่ได้ผลดีที่สุด ผู้ที่อยากทราบว่าตนเองหรือคนในครอบครัวควรได้รับวัคซีนเข็มเพิ่มหรือไม่ สามารถสอบถามได้ที่โรงพยาบาลใกล้บ้าน สำนักงานสาธารณสุขจังหวัด หรือสายด่วน 1422
อีกเรื่องที่ควรให้ความสำคัญคือการพิจารณาข้อมูลอย่างมีวิจารณญาณ ข่าวลอยเกี่ยวกับโควิดยังหมุนเวียนอยู่เป็นระยะ ไม่ว่าจะเป็นตัวเลขที่เกินจริง วิธีรักษาที่ไม่ได้รับการรับรอง หรือข้อมูลวัคซีนที่บิดเบือน ก่อนแชร์หรือเชื่อข้อมูลใด ลองตรวจสอบกับแหล่งทางการอย่างเว็บไซต์กรมควบคุมโรคก่อนเสมอ
บทสรุป
กรมควบคุมโรคคือหน่วยงานกลางที่ทำหน้าที่ป้องกัน ควบคุม และเฝ้าระวังโรคติดต่อของประเทศไทย โดยมีบทบาทโดดเด่นมากในช่วงการระบาดของโควิด-19 ทั้งด้านการค้นหาผู้ป่วย การแถลงสถานการณ์ การออกคำแนะนำ และการสนับสนุนระบบวัคซีน แม้วันนี้สถานการณ์จะเบาบางลงกว่าช่วงวิกฤต แต่การเฝ้าระวังยังคงดำเนินต่อ และช่องทางข้อมูลของกรมฯ ทั้งเว็บไซต์ สายด่วน 1422 และสื่อออนไลน์ทางการ ยังคงเป็นแหล่งอ้างอิงที่เชื่อถือได้สำหรับทุกคนที่ต้องการข้อมูลโควิดที่ถูกต้องและทันสถานการณ์