Διαβάζουμε τον κόσμο ή μας τον διαβάζουν;

Υπάρχει μια στιγμή, συνήθως λίγο πριν κοιμηθούμε, που το τηλέφωνο στο χέρι ζυγίζει περισσότερο από όσο πρέπει. Οι ειδήσεις κυλούν ασταμάτητα: κάτι συνέβη αλλού, κάποιος είπε κάτι, κάποια αγορά έπεσε. Και όμως, την επόμενη μέρα, όταν κάποιος ρωτήσει «τι ακούστηκε;», η απάντηση είναι συχνά ένα αόριστο «πολύ χάος». Αυτή η μικρή αντίφαση κρύβει κάτι ουσιαστικό για τη σχέση μας με τα μέσα ενημέρωσης.
Για δεκαετίες, η ενημέρωση ήταν ένα ραντεβού. Το βράδυ είχες το δελτίο, το πρωί την εφημερίδα. Ξέραμε πού σταματά ο κόσμος και πού αρχίζει η δική μας ζωή. Σήμερα, τα μέσα ενημέρωσης δεν κάνουν ραντεβού. Είναι παρόντα σε κάθε ξύπνημα, σε κάθε μπάρα που γλιστράει με τον αντίχειρα. Δεν μας λένε απλώς τι έγινε· μας κρατούν συντροφιά, και κάποτε, μας κουράζουν χωρίς να μας πληροφορούν.
Το παράδοξο είναι ότι κανείς δεν πιστεύει πια ότι οι ειδήσεις είναι ένας ουδέτερος καθρέφτης. Όλοι καταλαβαίνουμε ότι υπάρχει επιλογή. Αλλά σπάνια συνειδητοποιούμε πόσο βαθιά μας επηρεάζει αυτή η επιλογή. Αν η ίδια βροχή μπορεί να γραφτεί ως «η πόλη ανάσανε» ή ως «κυκλοφοριακό κομφούζιο και ατυχήματα», τότε το πρόβλημα δεν είναι το ψέμα. Είναι το πλαίσιο. Τα μέσα ενημέρωσης λειτουργούν συχνά σαν φακός: μεγεθύνουν ό,τι τους βολεύει να δουν, θολώνουν ό,τι τους περισσεύει.
Πολλοί άνθρωποι παρατηρούν τελευταία ότι σταμάτησαν να κατηγορούν τα κανάλια για την κακή τους διάθεση όταν συνειδητοποίησαν πως οι ίδιοι διάλεγαν το βράδυ να δουν τα πιο αναστατωτικά. Δεν χρειάζεται να είσαι θύμα του αλγόριθμου. Είσαι και συνενοικιστής. Κάθε φορά που ανοίγεις μια είδηση γιατί ο τίτλος τρομάζει, της δίνεις χώρο να υπάρξει περισσότερο. Το ίδιο και όταν αγνοείς κάτι ήσυχο και σημαντικό επειδή δεν «πουλάει».
Δεν γράφω αυτό το κείμενο για να πείσω κανέναν να κλείσει τις οθόνες. Η πρόσβαση στην πληροφορία ήταν πάντα όπλο δημοκρατίας. Αλλά ίσως αξίζει να θυμόμαστε ότι η σιωπή δεν είναι άγνοια. Μπορούμε να αφήσουμε ένα γεγονός να περάσει χωρίς να το σχολιάσουμε, να το μοιραστούμε, να το καταναλώσουμε μέχρι τέλους. Τα μέσα ενημέρωσης θα συνεχίσουν να μας μιλούν. Το ερώτημα είναι αν θα τους επιτρέψουμε πάντα να μας διαβάζουν τον κόσμο, αντί να τον κοιτάμε μόνοι μας.