Steeds vaker valt er in korte tijd veel regen tegelijk. Tuinen staan blank, kelders lopen onder en straten veranderen tijdelijk in plassen. Wie er ooit midden in zat, weet hoe ingrijpend het is: natte spullen, schimmelvorming, een tuin die wekenlang drassig blijft. Wateroverlast is vervelend, maar lang niet altijd onvermijdelijk. Met de juiste kennis en maatregelen beperkt u de kans op schade aanzienlijk. In dit artikel leest u wat wateroverlast precies is, waar het vandaan komt, wie verantwoordelijk is en wat u zelf kunt doen.
Wat is wateroverlast precies?
Wateroverlast is de overlast die ontstaat wanneer water niet (meer) op de juiste manier wordt afgevoerd of opgeslagen. Het gaat daarbij meestal om regenwater dat niet snel genoeg wegzakt in de bodem of wegloopt via het riool, waardoor het op plaatsen blijft staan waar het niet thuishoort: in de kruipruimte, de kelder, de tuin of op straat.
Het is goed om onderscheid te maken met een overstroming. Bij een overstroming breekt rivierwater of zeeën zijn weg buiten de dijken. Wateroverlast door regen kan overal voorkomen, ook ver van open water, en komt veel vaker voor. Een korte, hevige regenbui is vaak al genoeg om problemen te veroorzaken, zeker in stedelijke omgeving.
De belangrijkste oorzaken
Wateroverlast heeft zelden één oorzaak. Meestal spelen meerdere factoren tegelijk een rol:
Hevige regenbuien. Klimaatverandering zorgt ervoor dat de jaarlijkse hoeveelheid neerslag vaker in korte, intensieve piekbuien valt. Een rioolstelsel is ontworpen op gemiddelde buien; bij extreme hoeveelheden regen in korte tijd kan het gewoon vol raken.
Te veel verharding. Tegels, asfalt en beton laten geen water door. In veel woonwijken en tuinen ligt een groot deel van de grond dicht. Het regenwater kan niet in de bodem zakken en stroomt allemaal naar het riool, dat het niet altijd aankan.
Hoog grondwaterpeil. Na langdurige natte periodes zit de bodem verzadigd. Valt er dan nog een flinke bui, dan is er simpelweg geen ruimte meer om extra water op te nemen. Dit verklaart waarom sommige tuinen juist in de winter of het vroege voorjaar het snelst onder water lopen.
Slecht doorlatende bodem. Kleigrond en veengrond nemen water langzaam op. Op zulke gronden blijft regenwater langer staan dan op zandgrond.
Afwijkingen in het rioolsysteem. Een verstopte rioolaansluiting, een terugslag uit het riool bij hoge waterstanden of een geschenk verzakte afvoer kunnen wateroverlast veroorzaken of verergeren, zelfs bij een gemiddelde bui.
Bouwkundige zwakke plekken. Een slecht werkende dakafvoer, scheuren in de gevel of een kruipruimte die te vochtig is: ook hierin speelt wateroverlast vaak een rol.
Wateroverlast in huis: wat doet u eerst?
Loopt er water uw huis binnen, dan telt elke minuut. Werk in deze volgorde:
- Zorg voor uw veiligheid. Schakel de stroom uit in de ruimte waar het water staat, zeker als het water in de buurt van stopcontacten of apparaten komt. Betreed een diepe kelder alleen als dat veilig kan.
- Stop het water waar mogelijk. Sluit afwateringsgaten, place handdoeken of barrières, of sluit een terugslagklep als u die heeft.
- Verwijder het water. Gebruik een dompelpomp, een natte stofzuiger of gewoon een emmer en borstel. Hoe sneller het weg is, hoe kleiner de kans op blijvende schade en schimmel.
- Documenteer alles. Maak foto's en video's van de schade voordat u begint met opruimen. Dit is belangrijk voor de verzekering.
- Droog goed na. Zet verwarming en ventilatie aan, of huur een ontvochtiger. Schimmel ontstaat snel op plekken die dagenlang vochtig blijven.
Staat er water op de openbare weg of loopt het vanuit het riool terug uw huis in? Neem dan contact op met de gemeente. Bij acute en gevaarlijke situaties kan dat via het algemene alarmnummer van de gemeente.
Water in de tuin: waarom blijft het staan?
Een tuin die na elke bui dagenlang drassig is, heeft meestal een afwateringsprobleem. De oorzaak zit vaak in een laag dichte grond (zoals klei) onder de tuin, in een hoog grondwaterpeil of in water dat van omliggende percelen of verhardingen toestroomt.
Eerst het diagnose: graaf op een paar plekken een gat van ongeveer zestig centimeter diep. Zachigt het water binnen enkele uren weg, dan is de bodem doorlatend genoeg en ligt het probleem elders, bijvoorbeeld bij de afwatering of het bodemniveau. Blijft het water staan, dan is infiltratie moeilijk en zult u het water vooral moeten afvoeren of bufferen.
Wie is verantwoordelijk?
De verdeling van verantwoordelijkheden verwart veel mensen. Globaal geldt:
- De gemeente is verantwoordelijk voor de openbare ruimte en de riolering, inclusief de straatkolken. Wateroverlast op straat mag u melden bij de gemeente.
- Het waterschap (of de waterbeheerder) reguleert waterpeilen in sloten en kanalen en zorgt voor de afwatering van het oppervlaktewater op regionaal niveau.
- U als bewoner of eigenaar bent verantwoordelijk voor alles wat op privéterrein gebeurt: uw tuin, uw oprit, uw kruipruimte en de rioolaansluiting tot aan de openbare grond.
Belangrijk om te weten: het recht kent in veel gevallen de plicht toe om water dat van nature van een hoger perceel naar een lager perceel stroomt, te accepteren. Buurtgenoten zijn dus niet automatisch aansprakelijk voor water dat van hun terrein afstroomt. Komen er echt conflicten, dan kan de gemeente soms bemiddelen.
Wordt wateroverlast vergoed door de verzekering?
Dit is een veelvoorkomend misverstand: niet alle waterschade valt onder de verzekering.
- Regen die door het dak of via de gevel naar binnen komt (bijvoorbeeld na stormschade aan dakpannen) valt in de meeste gevallen wél onder de opstalverzekering.
- Water dat van straat of tuin uw woning in stroomt, zoals bij een piekbui waarbij de riolering overstroomt, is in de meeste standaardpolissen juist uitgesloten. Ook wateroverlast via de kruipruimte is vaak niet gedekt.
- Inboedelschade valt onder de inboedelverzekering, maar alleen als de oorzaak gedekt is.
De exacte voorwaarden verschillen per verzekeraar en per polis. Lees de dekking na voordat het te laat is, en overweeg eventueel een aanvullende module voor waterschade. Houd er rekening mee dat verzekeraars slijtage en achterstallig onderhoud nooit vergoeden: een verstopte dakafvoer die u jaren niet schoongemaakt heeft, is uw eigen risico.
Wateroverlast voorkomen: maatregelen die werken
Volledig uitsluiten dat u ooit met veel water te maken krijgt, lukt niemand. De kans en de schade kunt u wel sterk verkleinen. De maatregelen hieronder zijn gegroepeerd van klein naar groter.
Kleine ingrepen aan het huis
- Houd dakgoten en afwateringen vrij. Bladeren en vuil blokkeren de afvoer, waardoor water over de rand loopt en langs de gevel naar beneden zakt.
- Plaats een terugslagklep op de rioolaansluiting. Die voorkomt dat rioolwater bij een hoge waterstand terug uw huis in wordt gedrukt.
- Controleer de kruipruimte. Is deze vochtig, dan kan ventilatie, een bodemfolie of drainage verlichting geven.
Uw tuin regenbestendig maken
- Ont-hard. Vervang tegels door planten, gras of halfverharding. Elke vierkante meter die u opent, helpt de bodem om water op te nemen.
- Koppel de regenpijp af. In plaats van het dakwater rechtstreeks in het riool te laten lopen, kunt u het afvoeren naar een regenton, een vijver of een wadi.
- Leg een wadi aan. Een wadi is een ondiepe greppel of kuil met doorlatende bodem waar regenwater tijdelijk wordt opgevangen en langzaam in de grond zakt. Een goed aangelegde wadi neemt flinke hoeveelheden water op en voorkomt dat uw tuin blank komt te staan.
- Kies voor waterdoorlatende verharding waar verharding nodig is, zoals grastegels of waterdoorlatende klinkers.
- Buffer water op hoog niveau. Een groen dak houdt een deel van de regen vast voordat het ooit de grond bereikt.
Grotere oplossingen
- Drainage aanleggen. Bij een hoog grondwaterpeil of een slecht doorlatende bodem kan een drainsysteem het overtollige water verzamelen en afvoeren naar een sloot of riolering.
- Een waterbuffer of regenwaterput. Ondergronds of bovengronds opgevangen regenwater kunt u later gebruiken om te sproeien, en verlicht het riool tijdens piekbuien.
- Een dompelpomp als vangnet. Vooral bij kelders of laaggelegen woningen is een pomp die automatisch aangaat bij oplopend water een verzekering op zich.
Samenwerken met de gemeente en het waterschap
U staat er niet alleen voor. Steeds meer gemeenten en waterschappen hebben programma's om wijken klimaatbestendig te maken: meer groen, minder verharding, wateropvang in de openbare ruimte. Sommige gemeenten geven subsidie voor het afkoppelen van regenpijpen of het aanleggen van een wadi. Het loont om even op de website van uw gemeente of waterschap te kijken wat er mogelijk is.
Ook meldingen helpen. Wateroverlast op openbaar terrein wordt pas aangepakt als de gemeente ervan weet. Bij een patroon van herhaalde problemen in uw straat kan uw melding bijdragen aan aanpassingen in de riolering of het groenbeheer.
Tot slot
Wateroverlast ontstaat door een combinatie van intensere regen, verharding en afwatering die niet meer voldoet. U kunt het weer niet veranderen, maar wel zorgen dat water op uw terrein een plek heeft waar het terecht kan. Begin met een goede diagnose: waar komt het water vandaan, en waarom loopt het niet weg? Daarnaast is een combinatie van kleine aanpassingen — een vrije afvoer, een terugslagklep, een stukje ont-harde tuin — vaak al voldoende om het verschil te maken tussen een natte tuin na de bui en een kelder die onderloopt. En mocht het toch misgaan: goede foto's en heldere polisvoorwaarden maken de nasleep een stuk dragelijker.