Σαν σήμερα δεν γιορτάζουμε: Η αλήθεια πίσω από την ημερομηνία της 11ης Σεπτεμβρίου

Υπάρχει μια περίεργη σύγχυση που εμφανίζεται κάθε χρόνο, λίγο πριν πέσει ο ήλιος της 11ης Σεπτεμβρίου. Σε διάφορα κοινωνικά δίκτυα και σε ομαδικές συζητήσεις, κάποιος θα ρωτήσει με ειλικρινή απορία: «Τι γιορτή είναι σήμερα;». Η ερώτηση αυτή πηγάζει συχνά από μια παρεξήγηση σχετικά με το τι σημαίνει η λέξη «γιορτή» στο ελληνικό λεξιλόγιο και στο πώς διαμορφώνεται το εορτολόγιό μας. Η πραγματικότητα είναι ότι η 11η Σεπτεμβρίου δεν φέρει καμία θρησκευτική γιορτή, κανένα ονομαστικό εορτασμό αγίου και καμία επίσημη κρατική αργία στην Ελλάδα ή στον ευρύτερο χριστιανικό κόσμο.
Η ημερομηνία αυτή έχει συνδεθεί βαθιά στη συλλογική μνήμη των τελευταίων δεκαετιών με ένα εντελώς διαφορετικό είδος μνήμης. Το 2001, η 11η Σεπτεμβρίου έπαψε να είναι απλώς μια μέρα του φθινοπώρου για να μετατραπεί σε παγκόσμιο σημείο αναφοράς τραγωδίας. Οι επιθέσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες άλλαξαν τον ρου της ιστορίας και καθιέρωσαν την ημέρα ως ημέρα θλίψης και στοχασμού σε όλο τον πλανήτη. Όταν λοιπόν κάποιος ψάχνει για «γιορτή» αυτή την ημέρα, πιθανότατα αναζητά κάτι που η φύση της ημερομηνίας αρνείται να προσφέρει. Δεν υπάρχουν γλυκά, δεν υπάρχουν πανηγύρια και δεν υπάρχει χαρά. Υπάρχει μόνο η σιωπή και η ανάμνηση.
Είναι ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε πώς λειτουργεί το ανθρώπινο μυαλό όταν αντιμετωπίζει κενά πληροφοριών. Στο ελληνικό πολιτισμικό πλαίσιο, σχεδόν κάθε μέρα του χρόνου είναι αφιερωμένη σε κάποιον άγιο ή κάποιο γεγονός. Ο Εορτολόγιος είναι γεμάτος ονόματα όπως Σωκράτης, Ευδοξία ή Σταυρός. Όταν η 11η Σεπτεμβρίου εμφανίζεται χωρίς κανέναν τέτοιο συμβολισμό, δημιουργείται ένα γνωστικό κενό. Το μυαλό προσπαθεί να το γεμίσει, υποθέτοντας λανθασμένα ότι πρέπει να υπάρχει κάποια λιγότερο γνωστή γιορτή, ίσως μια τοπική παράδοση ή ένας μικρός άγιος που «ξεχάστηκε». Η αλήθεια όμως είναι πιο απλή: το εκκλησιαστικό ημερολόγιο εκείνη την ημέρα είναι άδειο από μεγάλες εορτές.
Αντί για γιορτή, αυτό που χαρακτηρίζει την 11η Σεπτεμβρίου είναι η ανάγκη για ενημέρωση και ιστορική συνείδηση. Σε πολλές χώρες, η μέρα τηρείται ως Ημέρα Μνήμης και Τιμής. Στην Ελλάδα, αν και δεν αποτελεί αργία, τα μέσα ενημέρωσης και οι εκπαιδευτικοί φορείς συχνά αναφέρονται στα γεγονότα εκείνης της ημέρας ως αφορμή για συζήτηση σχετικά με την ειρήνη, την ανοχή και την εύθραυστη φύση της ασφάλειας στον σύγχρονο κόσμο. Είναι μια ημέρα που μας καλεί να κοιτάξουμε προς τα έξω, πέρα από τα στενά όρια των προσωπικών μας εορτασμών, και να αναλογιστούμε παγκόσμια ζητήματα.
Για όσους ψάχνουν συγκεκριμένα ονόματα για να ευχηθούν σε φίλους και συγγενείς, η 11η Σεπτεμβρίου δεν προσφέρει λύση. Θα χρειαστεί να περιμένουν λίγες μέρες, μέχρι να φτάσουν οι εορτές του Τιμίου Σταυρού στα μέσα του μήνα, ή να ανατρέξουν σε προηγούμενες ημερομηνίες. Αυτή η «έλλειψη» γιορτής είναι ίσως το πιο σημαντικό μάθημα της ημέρας. Μας υπενθυμίζει ότι δεν είναι όλες οι ημερομηνίες φτιαγμένες για πανηγύρια. Κάποιες είναι φτιαγμένες για να σταματήσουμε, να σκεφτούμε και να θυμηθούμε τι χάσαμε, ώστε να μπορέσουμε να οικοδομήσουμε ένα καλύτερο αύριο.
Η επόμενη φορά που θα δείτε την ημερομηνία 11/9 στο ημερολόγιό σας, μην ψάξετε για τούρτες ή ευχές. Ψάξτε για την ιστορία. Ρωτήστε τους μεγαλύτερους τι θυμούνται από εκείνη την εποχή. Διαβάστε για το πώς άλλαξε ο κόσμος. Αυτή είναι η μόνη αληθινή «γιορτή» που ταιριάζει στη βαρύτητα της ημέρας: η γιορτή της μνήμης και της ανθρώπινης αλληλεγγύης απέναντι στη δυσκολία.