Χακάν Σουκούρ: Ο Ποδοσφαιριστής που Έγινε Υπουργός, Φυγάς και Σύμβολο της Τουρκικής Πόλωσης

Στις 9 Ιουνίου 2023, ο Χακάν Σουκούρ βρισκόταν σε ένα καφέ στο Σαν Φρανσίσκο, παρακολουθώντας την ορκωμοσία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν για ακόμη μία θητεία. Δεν ήταν εκεί. Αυτό το γεγονός από μόνο του συνοψίζει την παράξενη διαδρομή ενός ανθρώπου που κάποτε θεωρούταν ο εθνικός ήρωας της Τουρκίας και σήμερα ζει ως αυτοεξόριστος στις Ηνωμένες Πολιτείες, καταδικασμένος από την ίδια του την πατρίδα.
Για όσους δεν παρακολουθούσαν το τουρκικό ποδόσφαιρο στις δεκαετίες του 1990 και 2000, η εικόνα του Σουκούρ είναι δύσκολο να συλληφθεί. Ένας επιθετικός με ασυνήθιστη νοημοσύνη στο παιχνίδι, με ικανότητα να βρίσκεται στη σωστή θέση πριν ακόμη η μπάλα φτάσει εκεί. Το ρεκόρ του για το πιο γρήγορο γκολ σε Παγκόσμιο Κύπελλο — 11 δευτερόλεπτα απέναντι στη Νότια Κορέα το 2002 — παραμένει ακατάλυτο. Έπαιξε για την Ιντέρ, για την Παρμα, για την Μπλάκμπερν. Ήταν, με κάθε έννοια, το πρόσωπο του τουρκικού ποδοσφαίρου σε μια εποχή που η χώρα προσπαθούε να βρει τη θέση της στον σύγχρονο κόσμο.
Η μετάβαση από το γήπεδο στην πολιτική δεν ήταν τόσο απότομη όσο φαίνεται. Ο Σουκούρ είχε πάντα εκφράσει συντηρητικές απόψεις, κάτι σχετικά σπάνιο για έναν αθλητή της εποχής του. Το 2011, ο Ερντογάν και το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) του πρόσφεραν μια θέση στο κοινοβούλιο — και αργότερα υπουργός αθλητισμού. Για πολλούς, αυτή ήταν μια ιστορία επιτυχίας: ο λαϊκός ήρωας που μπαίνει στην πολιτική για να υπηρετήσει.
Μόνο που τα πράγματα σπάνε γρήγορα στην τουρκική πολιτική. Η ρήξη ανάμεσα στον Ερτογάν και στον Φετουλάχ Γκιουλέν, τον ιεροκήρυκα που κάποτε ήταν σύμμαχος του προέδρου, είχε απρόβλεπτες συνέπειες. Ο Σουκούρ, που είχε δεσμούς με το κίνημα του Γκιουλέν, βρέθηκε ξαφνικά στην λάθος πλευρά μιας ολοένα και πιο επικίνδυνης διαμάχης. Το 2016, μετά από το αποτυχημένο πραξικόπημα, η κατάσταση έγινε μη αναστρέψιμη.
Το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 2016 άλλαξε την Τουρκία. Χιλιάδες συλλήψεις, καθαρισμοί σε κάθε θεσμό, ένα κράτος έκτακτης ανάγκης που έμοιαζε να μην έχει τέλος. Ο Σουκούρ ήταν ήδη στις Ηνωμένες Πολιτείες. Δεν επέστρεψε ποτέ. Το τουρκικό κράτος τον κατηγόρησε για συμμετοχή σε τροκρατική οργάνωση — τον αποκαλούμενο «FETÖ», τον οποίο η Άγκυρα θεωρεί υπεύθυνο για το πραξικόπημα. Ο Σουκούρ αρνείται τις κατηγορίες, όπως αρνιούνται και πολλοί άλλοι που εξορίστηκαν.
Αυτό που κάνει την περίπτωσή του ιδιαίτερα πολύπλοκη είναι η διχασμένη αντίδραση που προκαλεί. Στην Τουρκία, για τους υποστηρικτές του Ερντογάν, είναι προδότης. Για την αντιπολίτευση, είναι ένα ακόμη θύμα της αυταρχικής στροφής. Αλλά και για πολλούς απλούς πολίτες, ειδικά τους παλαιότερους, παραμένει ο ποδοσφαιριστής που σκόραρε εκείνα τα γκολ, που έφερε εκείνη τη χαρά. Η μνήμη δεν διαγράφεται εύκολα, ακόμη και όταν το κράτοσ προσπαθεί να τη σβήσει.
Η ζωή του σήμερα είναι παράξενη. Προσπάθησε να δουλέψει ως ταξιτζής στο Παλο Άλτο, ως πωλητής κινητών τηλεφώνων. Εργάστηκε σε καφέ. Η ιστορία του ταξιδιού του έγινε viral για λίγο — ο παγκόσμιος πρωταθλητής που οδηγεί Uber. Η εικόνα ήταν σχεδόν υπερβολικά συμβολική: ο άνθρωπος που κάποτε γιόρταζε σε γεμάτα στάδια, τώρα μεταφέρει αγνώστους σε μια ξένη πόλη.
Η περίπτωση του Σουκούρ αναδεικνύει κάτι βαθύτερο για τη σύγχρονη Τουρκία: το πώς η πολιτική πόλωση καταπιάνεται τα πάντα, ακόμη και την αθλητική κληρονομιά. Σε άλλες χώρες, οι θρύλοι του ποδοσφαίρου παραμένουν εθνικά σύμβολα που ενώνουν. Στην Τουρκία, ακόμη και αυτό το φαινομενικά ουδέτερο έδαφος έχει γίνει πεδίο μάχης. Το όνομα του Σουκούρ σπανίζει πλέον στα ΜΜΕ. Τα ρεκόρ του αναφέρονται χωρίς να τον ονομάζουν. Είναι μια μορφή διαγραφής που μοιάζει με εκδίκηση περισσότερο παρά με δικαιοσύνη.
Από την άλλη, η περίπτωσή του δεν είναι μοναδική. Χιλιάδες Τούρκοι πολίτες έχουν εγκαταλείψει τη χώρα μετά το 2016 — δικαστές, δημοσιογράφοι, ακαδημαϊκοί, καλλιτέχνες. Ο Σουκούρ είναι απλώς ο πιο διάσημος από αυτούς. Η διασημότητά του του έδωσε μια πλατφόρμα που οι άλλοι δεν έχουν, αλλά και τον έκανε πιο ευάλωτο στην κρατική προπαγάνδα. Είναι εύκολο να απομονωθεί ένας δημόσιο πρόσωπο, να παρουσιαστεί ως μεμονωμένη περίπτωση αντί για μέρος ενός ευρύτερου μοτίβου.
Το ερώτημα που αφήνει η ιστορία του είναι αν η εξορία του θα είναι μόνιμη. Η Τουρκία έχει δει πολιτικούς εξόριστους να επιστρέφουν, αλλά όχι υπό αυτές τις συνθήκες. Ο Ερντογάν παραμένει στην εξουσία. Το σύστημα που δίωξε τον Σουκούρ παραμένει ισχυρό. Και ο ίδιος, στα 52 του πλέον, δείχνει να έχει αποδεχτεί ότι η πατρίδα του είναι πλέον μια χώρα στην οποία δεν μπορεί να πατήσει.
Ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της ιστορίας του Σουκούρ είναι πόσο αντιπροσωπευτική είναι για μια γενιά Τούρκων που μεγάλωσαν με την υπόσχεση ενός κοσμικού, δυτικοπρεπούς κράτους και βρέθηκαν να ζουν σε μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα. Ο ίδιος μετακινήθηκε από την αθλητική δόξα στη συντηρητική πολιτική, από τον εθνικό ήρωα στον προδότη, από την επιτυχία στην αφάνεια. Δεν είναι μόνο η ιστορία ενός ανθρώπου. Είναι η ιστορία μιας χώρας που άλλαξε τόσο απότομα, που ακόμη και οι δικοί της ήρωες έγιναν ξένοι.