Η ΕΡΤ2 και η ερώτηση για το πώς μένει ζωντανή μια κοινή τηλεοπτική μνήμη

Υπάρχουν λέξεις που δεν αναζητούμε μόνο για να βρούμε μια απάντηση, αλλά για να ξαναβρούμε μια εικόνα. Η «ερτ2» συχνά ανήκει εδώ: είναι ένα σύμβολο που θυμίζει ελληνική δημόσια τηλεόραση, ειδήσεις με παλιό ροή, πολιτιστικές εκπομπές, ντοκιμαντέρ, θέατρο, μουσική, τοπικές φωνές και μερικές φορές την απορία για το πώς μπορεί κανείς να τη δει σήμερα. Δεν είναι απλώς ένα όνομα σε τηλεχειριστήριο· για πολλούς είναι μια συνήθεια, μια αναφορά, ένα μέρος της συλλογικής εικόνας που έχει η Ελλάδα από τον εαυτό της.
Στην Ελλάδα, η ΕΡΤ2 συνδέεται με ένα από τα τηλεοπτικά κανάλια της Ελληνικής Ραδιοφωνίας Τηλεόρασης. Δεν λειτουργεί σαν ιδιωτικός σταθμός που προσπαθεί συνεχώς να κερδίσει το μεγαλύτερο κοινό σε κάθε ώρα, ούτε σαν πλατφόρμα που μετρά κάθε δευτερόλεπτο με την ψυχρότητα των αλγορίθμων. Έχει άλλη σχέση με το κοινό. Μια σχέση που, στη θεωρία, περιλαμβάνει ενημέρωση, παιδεία, πολιτισμό, pluralism και πρόσβαση σε περιεχόμενο που ίσως δεν θα γινόταν ποτέ τηλεοπτική επιτυχία με τους αυστηρά εμπορικούς όρους.
Το «2» στο όνομα δεν είναι απλώς αριθμός. Σε πολλές δημόσιες τηλεοπτικές οικογένειες, το δεύτερο κανάλι γίνεται συχνά χώρος για κάτι πιο ερευνητικό, πολιτιστικό, εναλλακτικό ή ειδησεογραφικά συμπληρωματικό. Δεν σημαίνει ότι είναι υποδεέστερο· σημαίνει ότι μπορεί να έχει διαφορετικό ρόλο. Η ΕΡΤ2, ως μέρος αυτής της λογικής, μπορεί να θυμίζει μια τηλεόραση που δεν θέλει να είναι μόνο ψυχαγωγία σε βιασύνη. Μπορεί να ανοίξει παράθυρο σε μια παράσταση, ένα ντοκιμαντέρ για την ελληνική περιφέρεια, μια εκπομπή για μουσική, ιστορία, τέχνη ή κοινωνικά θέματα που στα εμπορικά κανάλια χάνονται κάτω από το βάρος της τηλεθέασης.
Φυσικά, η πραγματικότητα δεν είναι ιδανική. Η δημόσια τηλεόραση ζει ανάμεσα σε δύο πιέσεις. Από τη μία, καλείται να εξυπηρετεί το κοινό, να είναι χρήσιμη, να εξηγεί γεγονότα, να δίνει χώρο σε διαφορετικές φωνές και να κρατά ένα ελάχιστο επίπεδο ποιότητας όταν οι υπόλοιπες πλατφόρμες τρέχουν προς την ταχύτητα. Από την άλλη, αντιμετωπίζει τον κίνδυνο να φαίνεται γραφική, αργή, πολιτική ή αποκομμένη από την καθημερινή γλώσσα του θεατή. Η πρόκληση δεν είναι να γίνει «όμοια» με τα εμπορικά κανάλια. Η πρόκληση είναι να δικαιολογεί το λόγο ύπαρξής της ως δημόσιος φορέας.
Πολλοί που ψάχνουν «ερτ2» θέλουν κάτι πιο πρακτικό: να βρουν το πρόγραμμα, να δουν μια εκπομπή που άκουσαν, να παρακολουθήσουν ειδήσεις, να βρουν μια αναμετάδοση ή να καταλάβουν αν το κανάλι είναι διαθέσιμο online. Η πρόσβαση στη δημόσια τηλεόραση έχει αλλάξει πολύ μέσα στα χρόνια. Σήμερα ένα μέρος του κοινού δεν κάθεται απαραίτητα μπροστά στην τηλεόραση στις επτά το βράδυ. Μπαίνει σε μια ιστοσελίδα, ανοίγει μια εφαρμογή, ψάχνει ένα πρόγραμμα μετά τη ζωντανή μετάδοση ή παρακολουθεί από πλατφόρμες που φέρουν τα ελληνικά κανάλια. Η ακριβής διαθεσιμότητα μπορεί να διαφέρει ανάλογα με την περιοχή, τη συσκευή και τις εκάστοτε τεχνικές ή νομικές ρυθμίσεις, αλλά η γενική ερώτηση παραμένει: πώς μια δημόσια εικόνα μπορεί να βρεθεί όταν η συνήθεια του τηλεοπτικού βράδυ δεν είναι πια τόσο σταθερή.
Η ΕΡΤ2 έχει και κάτι που δεν είναι εύκολο να αντικατασταθεί: μνήμη. Η ελληνική τηλεόραση είναι γεμάτη αναμνήσεις, από παλιές εκπομπές που έβλεπαν οικογένειες μαζί, μέχρι αρχεία που μπορούν να γίνουν χρήσιμα σε μαθητές, ερευνητές, δημιουργούς ή απλώς σε ανθρώπους που θέλουν να δουν πώς ακουγόταν, πώς ντυνόταν, πώς συζητούσε η Ελλάδα σε άλλες δεκαετίες. Ένα δημόσιο κανάλι δεν είναι μόνο πρόγραμμα. Είναι και αρχείο. Και το αρχείο, αν χρησιμοποιηθεί σωστά, δεν είναι νοσταλγία· είναι τρόπος να καταλάβουμε το παρόν.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να θεωρείται αναπόφευκτα ποιότητα, ούτε ότι κάθε εκπομπή της ΕΡΤ2 αξίζει άκριτη θαυμαστική ματιά. Η κριτική είναι μέρος της υγείας της. Μια δημόσια τηλεόραση που θέλει να εμπιστεύεται ο κόσμος πρέπει να είναι διαφανής, ανεξάρτητη από κομματικές και επιχειρηματικές πιέσεις, ανοιχτή σε διαφορετικές φωνές και ικανή να εξηγεί τις επιλογές της. Ειδικά σε ένα περιβάλλον όπου οι ειδήσεις διασχίζουν πλατφόρμες με ταχύτητα που δεν έχει προηγούμενο, η αξία της δεν είναι μόνο στο να μεταδώσει κάτι πρώτο. Είναι στο να το τοποθετήσει, να το ελέγξει, να δώσει πλαίσιο και να μην το κάνει θέαμα.
Για τον θεατή, η ΕΡΤ2 μπορεί να είναι μια ευκαιρία να κοιτάξει differently. Όχι μόνο να πιάσει μια είδηση, αλλά να ανακαλύψει ένα ντοκιμαντέρ για μια μικρή πόλη, μια εκπομπή για ελληνική μουσική, ένα θεατρικό έργο, μια συζήτηση που δεν έχει την επιφάνεια των βραδινών talk shows. Μπορεί να είναι και η αφορμή να ρωτήσει κανείς τι σημαίνει δημόσιο τηλεοπτικό αγαθό σε μια εποχή που όλοι μιλούν για κοινό, αλγόριθμο, attention και μονοποίηση. Ίσως η πιο ουσιαστική ερώτηση δεν είναι απλώς «τι παίζει η ΕΡΤ2 τώρα», αλλά «τι είδους κοινή εικόνα θέλουμε να έχουμε για τη χώρα μας».
Η «ερτ2» ως αναζήτηση μπορεί να φαίνεται απλή. Μια λέξη, ένας αριθμός, ένα κανάλι. Αλλά πίσω της κρύβεται μια ιδέα που δοκιμάζεται συνεχώς: ότι η τηλεόραση μπορεί να είναι κάτι περισσότερο από ανταγωνισμό για το ποιος θα τραβήξει τα μάτια. Μπορεί να είναι χώρος όπου η ενημέρωση, ο πολιτισμός, η εκπαίδευση και η κοινή εμπειρία δεν παραδίδονται μόνο στην αγορά. Αν τα καταφέρνει πάντα, αυτό δεν μπορεί να το απαντήσει κανείς χωρίς κριτική. Αν αξίζει να υπάρχει, όμως, αυτό φαίνεται καλύτερα από το αντίθετό της: μια χώρα χωρίς κανένα δημόσιο τηλεοπτικό παράθυρο, όπου ό,τι βλέπουμε καθορίζεται μόνο από τη διαφήμιση, τη δημοτικότητα και την αλγοριθμική φθορά.