De laatste stilte van de Belgische kust

Tussen Nieuwpoort en De Panne ligt een strook kust die zich nooit echt heeft laten verleiden door de grootste toeristenmachine. Oostduinkerke is geen dorp dat je vanaf de autostrade als eerste opvalt. Het heeft geen lange promenade vol neonreclame, geen eindeloze rij discotheken, geen reputatie die verder reikt dan de Franse grens. Dat is precies waarom het er nog steeds toe doet.
De eerste keer dat je er aankomt, merk je vooral de lucht. Zout, ja, maar ook iets van heide en verzandde paden. De hoofdstraat loopt dood op de zee, zoals het hoort, en de huizen staan er niet om te pronken maar om te wonen. Sommige gevels zijn grijs van het zeewater, andere hebben een verfkleur gekregen die niemand nog precies kan benoemen. Het is niet mooi in de gepolijste zin van het woord. Het is mooi omdat het echt is.
Wat Oostduinkerke onderscheidt van zijn buren, is een traditie die ergens tussen folklore en vakmanschap in hangt: garnaalvissers te paard. Je ziet hen nog altijd, in alle seizoenen, met hun Brabants trekpaarden aan de vloedlijn. De mannen — en enkele vrouwen — stappen de Noordzee in met een net dat ze zelf hebben gerepareerd, in een ritme dat afhangt van getijden en ervaring, niet van openingstijden. Toeristen maken foto’s, dat is onvermijdelijk, maar de vissers zelf lijken dat niet echt op te letten. Zij werken. Het publiek kijkt.
Die houding kenmerkt het dorp. Oostduinkerke is niet op zoek naar aandacht, maar naar continuitet. Dat merk je in de kleine details. De bakker op de hoek die nog zelf zijn deeg laat rijzen. Het museum van de paardenvisserij, niet groot, maar ook niet verkleurd tot een attractiepark. De manier waarop de duinen achter de zeedijk langzaam overgaan in natuurreservaat De Doornpanne, waar de paden smaller worden en de stilte harder klinkt.
In de zomer loopt het strand natuurlijk vol. Dat is het lot van elke kustplaats. Maar zelfs dan voelt Oostduinkerke anders. De drukte blijft geconcentreerd rond de strandopgangen en de paar terrassen aan de dijk. Wandel je vijfhonderd meter verder, en je hoort alleen nog de zee en een enkele meeuw. In de winter wordt het dorp bijna teruggetrokken. De zee is dan geen decor meer, maar een aanwezigheid. Grijs, luid, onbetwistbaar.
Er zijn plaatsen die hun charme verliezen zodra je ze beter leert kennen. Oostduinkerke is er een van wie het tegenovergestelde waar lijkt te maken. Hoe meer je er ronddwaalt, hoe meer je begrijpt dat de waarde niet in de voorzieningen zit, maar in de afwezigheid ervan. Geen pretparken. Geen winkelstraten die over de grens heen lonken. Gewoon een dorp, een strand, een paar duinen, en een traditie die weigert te verstommen.
Dat is zeldzaam aan een kustlijn die het grootste deel van het jaar worstelt tussen twee verleidingen: massatoerisme aan de ene kant en verveling aan de andere. Oostduinkerke kiest geen van beide. Het doet iets ouderwets: het blijft zichzelf.