Бала бакчага биринчи жолу баруу баланын да, ата-эненин да күнүмдүк жашоосун өзгөртөт. Бала үйдөн тышкары чөйрөдө убакыт өткөрүп, башка балдар менен ойнойт, жардам сураганды жана өз каалоосун билдиргенди үйрөнөт. Ата-эне болсо баласын кимге ишенип тапшырарын, ал жерде кандай мамиле көрөрүн билгиси келет.
Тандоо учурунда кооз бөлмөлөргө, жаңы оюнчуктарга же үйгө жакындыгына эле көңүл буруу жетишсиз. Бакчанын сапаты кадимки күндөгү мамиледен көрүнөт: ыйлаган баланы кантип сооротушат, тамак жегиси келбегенде эмне кылышат, балдар талашып кетсе кандай жардам беришет? Ушул суроолор мекеменин күнүмдүк ишин түшүнүүгө жол ачат.
Бала бакча балага кандай чөйрө сунушташы керек?
Мектепке чейинки куракта бала оюн, кыймыл, сүйлөшүү жана байкоо аркылуу көп нерсени өздөштүрөт. Кубиктен мунара куруу, жомок угуу, сүрөт тартуу же кезек күтүп ойноо сыртынан жөнөкөй көрүнөт. Бирок мындай иштерде бала ойлонуп, аракетин пландап, башкалар менен тил табышып көрөт.
Жакшы уюштурулган күн тартибинде эркин оюнга, сыртта сейилдөөгө, тамактанууга жана эс алууга орун берилет. Ар бир мүнөттү тапшырма менен толтуруу баланын муктаждыгына туура келе бербейт. Анын өз алдынча оюн тандап, баштаган ишине кайрылып, кээде тынч отурууга да мүмкүнчүлүгү болушу керек.
Бакчаны баалаганда баланын тамга таанып калганына гана карабаңыз. Ал чоң кишиге кайрыла алабы, өз буюмун табабы, башка баланын оюн укканга аракет кылабы? Ушундай көндүмдөр да күнүмдүк өнүгүүнүн маанилүү бөлүгү.
Тандоодо биринчи текшериле турган нерселер
Коопсуздук жана тазалык
Бакчага барганда кире бериштен баштап байкаңыз. Сырттан келген адамды ким тосот, эшиктер кандай көзөмөлдөнөт, баланы алып кетүүгө уруксат берилген адамдар кантип такталат? Бул тартипти кызматкерлер түшүнүктүү айтып бере алышы керек.
Оюн аянтчасында сынган жабдык, чыгып турган мык, ачык калган кооптуу жер болбошу зарыл. Бөлмөлөрдүн желдетилишине, даараткананын абалына, кол жууганга шарт бар-жогуна көңүл буруңуз. Тазалоочу каражаттар балдардын колу жетпеген жерде сакталууга тийиш.
Тамак-ашка байланыштуу да так суроолорду бериңиз. Баланын аллергиясы болсо маалымат кимге жеткирилет? Өзгөчө тамактануу муктаждыгы кандай эске алынат? Бала ооруп калса же жаракат алса, ата-энеге ким кабарлайт? Жооптор жалпы убада менен чектелбей, иш тартибин түшүндүрүшү маанилүү.
Тарбиячынын мамилеси
Балдар менен сүйлөшкөн үн көп нерсени билдирет. Тарбиячы баланын сөзүн угабы, түшүндүрүүгө убакыт береби, ката кетиргенде басынтпай жардам береби? Топтогу тынчтык дайыма эле ыңгайлуу чөйрөнүн белгиси боло бербейт. Балдардын суроо берип, эркин кайрылып жатканына да караңыз.
Тарбиячыдан конкреттүү жагдайды сурасаңыз болот: «Эки бала бир оюнчукту талашса, эмне кыласыз?» же «Бала уктагысы келбесе, кандай жол табасыз?» Мындай суроолор тарбиялоо ыкмасын жарнамалык сөздөргө караганда жакшыраак ачып берет.
Топто канча бала бар экенин жана алар менен күн ичинде канча кызматкер иштээрин тактаңыз. Бул маалымат кичинекей балага кийинип жатканда, тамактанууда же көңүлү чөккөндө жеке жардам көрсөтүү мүмкүнчүлүгүн баалоого көмөктөшөт.
Балаңызга ылайыктуулугун кантип баалайсыз?
Ар бир баланын мүнөзү, сүйлөө мүмкүнчүлүгү жана мурдагы тажрыйбасы ар башка. Айрымдары жаңы оюнга бат кошулат. Башкалары адегенде четтен карап, тааныш кишинин жанында болгусу келет. Тандоодо ушул айырмачылыктар эске алынганы жакшы.
Мисалы, ызы-чуудан бат чарчаган бала үчүн тынч бурчтун болушу маанилүү. Өз оюн сөз менен жеткире элек балага кызматкердин жаңсоону, жүзүндөгү өзгөрүүнү байкашы жардам берет. Кошумча колдоого муктаж бала болсо, бакчанын мүмкүнчүлүктөрүн алдын ала ачык талкуулоо зарыл.
Бакчада кайсы тилде сүйлөшөрүн да билиңиз. Үйдөгү жана бакчадагы тил айырмаланса, алгачкы күндөрү балага кандай көмөк көрсөтүлөрүн сураңыз. Тамак, суу, даараткана же жардам тууралуу өтүнүчтөрүн кызматкерлер түшүнө алышы өзгөчө маанилүү.
Алгачкы күндөрдү кантип жеңилдетүүгө болот?
Көнүгүүнүн баарына бирдей мөөнөтү жок. Баланын мурда жакындарынан бөлүнүп көргөнү, күн тартиби, ден соолугу жана жаңы чөйрөдөгү мамиле бул жараянга таасир этет. Башка балдар менен салыштыруу ата-эненин тынчсыздануусун күчөтүп коюшу мүмкүн.
Мүмкүнчүлүк болсо, баруу убактысын акырындап узартууну бакча менен макулдашыңыз. Үйдө эртең мененки даярдыкты шаштырбай уюштуруп, коштошуу үчүн кыска, түшүнүктүү адат түзүңүз. Балага качан келериңизди ал түшүнгөн окуяга байланыштырып айтсаңыз болот: «Түшкү эс алуудан кийин келем».
Байкатпай кетип калуу баланын ишенимине доо кетириши мүмкүн. Коштошуп, айткан убакта кайтып келүүгө аракет кылуу туруктуулук сезимин берет. Ошол эле учурда коштошууну улам узартып, кайра-кайра кайтып келүү айрым балдардын бөлүнүүсүн оорлотот.
Кечинде «Бүгүн эмне үйрөндүң?» деген суроо менен чектелбеңиз. «Эмне менен ойнодуң?», «Ким сага жардам берди?» деп сураңыз. Бала дароо айтып бербесе, мажбурлабай, оюн учурундагы сөздөрүнө кулак салыңыз.
Төлөмдөр жана күнүмдүк байланыш
Чечим кабыл алардан мурда төлөмгө эмне кирерин тактаңыз. Тамактануу, кошумча сабак, тазалык буюмдары же башка кызматтар өзүнчө эсептелеби? Бала ооруп келбей калганда төлөм кандай болот? Келишимдин шарттарын окуп, түшүнүксүз жерлерин жазуу жүзүндө тактоо кийин пикир келишпестиктерди азайтат.
Ата-эне менен байланышуу тартиби да маанилүү. Баланын тамактануусу, эс алуусу, маанайы жана болгон окуялар тууралуу ким маалымат берет? Маселе жаралганда кимге кайрылуу керек? Сүрөттөрдү жарыялоого макулдук кандай алынарын да сураңыз.
Бала бакчаны тандоодо бардык үй-бүлөгө бирдей ылайык келген даяр жооп жок. Үйгө жакындык менен төлөмдү коопсуздукка, камкор мамилеге жана баланын муктаждыгына кошуп таразалоо керек. Тандагандан кийин да байкоону улантыңыз: бала кимге ишенет, жардамды кимден сурайт, акырындап оюнга кошулуп жатабы? Ушул күнүмдүк белгилер анын жаңы чөйрөдө өз ордун таба баштаганын түшүнүүгө жардам берет.